Calcio (element chimich)

De Wikipedia
(Rimandaa da Càls)
Va a: navegá, truvá
Chest artícol a l'è scricc in Lumbàrt Orientàl, ortograféa unificàda Lombard oriental
Calcio
   

20
Ca
 
               
               
                                   
                                   
                                                               
                                                               
                   
potasio ← calcio → scandio
Aspèt
Aspèt de l'elemènt
Bianch arzentàt (calcio en atmosfera de argon)
Generalità
Nòm, sìmbol, nömer atòmich calcio, Ca, 20
Serie Metài alcalì terùs
Grupo, periot, bloch 2 (IIA), 4, s
Densità 1 550 kg/m³
Dürèsa 1,75
Configürasiù dei eletrù
Configürasiù dei eletrù
Proprietà atomiche
Peso atòmich 40 078 u
Ragio atòmich (calc.) 180 (194) pm
Ragio covalènt 174 pm
Configürasiù dei eletrù [Ar]4s2
e per leèl energétich 2, 8, 8, 2
Stàcc de osidasiù 2 (base forte)
Strütüra cristalìna Cübica a fàce centràde
Proprietà fìziche
Stat de la matéria solido (paramagnétich)
Pont de füziù 1 115 K (842 °C)
Pont de ebulisiù 1 757 K (1 484 °C)
Volüm molàr  × 10Mudel:Val/delimitnumm³/mol
Entalpia vapurizasiù 153 6 kJ/mol
Calùr de füziù 8,54 kJ/mol
Tensiù de vapùr 254 Pa a 1 112 K
Velocità del suono 3 810 m/s a 293,15 K
Otre proprietà
Nömer CAS Mudel:CAS
Eletronegatività 1,00 (scala de Pauling)
Calùr specìfich 632 J/(kg•K)
Condücibilità elètrica  × 10Mudel:Val/delimitnum/(m•Ω)
Condücibilità tèrmica 201 W/(m•K)
Energia de prìma iunizasiù 589,8 kJ/mol
En. de segónda iunizasiù 1 145,4 kJ/mol
En. de tèrsa iunizasiù 4 912,4 kJ/mol
Izòtop piö stàbii
iso NA TD DM DE DP
40Ca 96,941% Ca l'è stàbil con 20 neütrù
41Ca sintétich 103 000 agn ε 0,421 41K
42Ca 0,647% Ca l'è stàbil con 22 neütrù
43Ca 0,135% Ca l'è stàbil con 23 neütrù
44Ca 2,086% Ca l'è stàbil con 24 neütrù
46Ca 0,004% Ca l'è stàbil con 26 neütrù
48Ca 0,187%  × 10Mudel:Val/delimitnum anni ββ 4,272 48Ti
iso: isotopo
NA: bondànsa en natüra
TD: tép de smezamènt
DM: modalità de decadimènt
DE: energia de decadimènt in MeV
DP: prodót del decadimènt

El càlcio l'è 'n elemènt chìmich enserìt endèla tàola periòdica dei elemèncc col sìmbol Ca. El g'ha nömer atòmich 20, che völ dì che 'l nùcleo de 'n àtom de càlcio el g'ha vint prutù. L'è un 'n metàl alcalì terùs, mulzì, de culùr gris, dopràt come agènt de ridusiù endèl procès de estrasiù minerària del torio, de l'urànio e del zircònio. L'è 'l quint dei elemèncc de la grösta terèstre per abondànsa e l'è 'n elemènt de 'mportànsa primària per el cìclo vitàl dei éser vivèncc.

Se 'l tìra fò del fluoruro de calcio per mès de l'eletròlizi, e quan che 'l ciàpa föch el fà sö 'na fiàma de culùr zalt-aràncio; se 'l vé 'n contàt co l'ària el se òsida a la svèlta. el reagés co l'àiva e 'l fùrma l'idròsido de calcio.

I gös, i òs e le önge de töcc i animài i é furmàcc en bùna part de compòscc a bàze de càlcio e l'è fàcil de troà 'n natüra sota fùrma de carbunàt de càlcio che l'è 'l compòst principàl de töte le préde de urìgin calcàrea (compàgn del marmor per ezèmpe). L'è ach el compòst bazilàr de la calsìna e del cemènto dóca l'è de 'mportànsa primària endela 'ndüstria de l'edilìsia.

Come elemènt pùro l'è stat izolàt per la prìma ólta endèl 1808, 'n Inghiltèra quan che Sir Humphry Davy el g'ha eletrolizàt 'na mistüra de calcar e òsido de mercùrio. El càlcio en fùrma metàlica el g'ha cuminciàt a éser dispunìbil sö làrga scàla al prensépe del sècol XX.