Fer

De Wikipedia
Va a: navegá, truvá
Chest artícol a l'è scricc in Lumbàrt Orientàl, ortograféa unificàda Lombard oriental
Ferro
   

26
Fe
 
               
               
                                   
                                   
                                                               
                                                               
                   
manganese ← ferro → cobalto
Aspèt
Aspèt de l'elemènt
Metàl arzentàt
Generalità
Nòm, sìmbol, nömer atòmich ferro, Fe, 26
Serie Metài de tranzisiù
Grupo, periot, bloch 8 (VIIB), 4, d
Densità 7 874 kg/m³
Dürèsa 4,0
Configürasiù dei eletrù
Configürasiù dei eletrù
Proprietà atomiche
Peso atòmich 55 84 u
Ragio atòmich (calc.) 140 (156) pm
Ragio covalènt 126 pm
Configürasiù dei eletrù [Ar]3d64s2
e per leèl energétich 2, 8, 14, 2
Stàcc de osidasiù 2,3,4,6 (anfotero)
Strütüra cristalìna cübica a còrp centràt
cübica a fàce centràde fra 907 °C e 1 400 °C
Proprietà fìziche
Stat de la matéria solido (feromagnétich)
Pont de füziù 1 808 K (1 535 °C)
Pont de ebulisiù 3 273 K (3 000 °C)
Volüm molàr  × 10Mudel:Val/delimitnumm³/mol
Entalpia vapurizasiù 349,6 kJ/mol
Calùr de füziù 13 8 kJ/mol
Tensiù de vapùr 7 05 Pa a 1 808 K
Velocità del suono 4 910 m/s a 293,15 K
Otre proprietà
Nömer CAS Mudel:CAS
Eletronegatività 1,83 (scala de Pauling)
Calùr specìfich 440 J/(kg•K)
Condücibilità elètrica  × 10Mudel:Val/delimitnum/(m•Ω)
Condücibilità tèrmica 80,2 W/(m•K)
Energia de prìma iunizasiù 762,5 kJ/mol
En. de segónda iunizasiù 1 561,9 kJ/mol
En. de tèrsa iunizasiù 2 957 kJ/mol
En. de quàrta iunizasiù 5 290 kJ/mol
Izòtop piö stàbii
iso NA TD DM DE DP
54Fe 5,8% Fe l'è stàbil con 28 neütrù
55Fe sintétich 2,73 agn ε 0,231 55Mn
56Fe 91,72% Fe l'è stàbil con 30 neütrù
57Fe 2,2% Fe l'è stàbil con 31 neütrù
58Fe 0,28% Fe l'è stàbil con 32 neütrù
59Fe sintétich 44,503 dé β 1,565 59Co
60Fe sintétich  × 10Mudel:Val/delimitnum agn β 3,978 60Co
iso: isotopo
NA: bondànsa en natüra
TD: tép de smezamènt
DM: modalità de decadimènt
DE: energia de decadimènt in MeV
DP: prodót del decadimènt

El Fèr l'è 'n elemènt chìmich enserìt endèla tàola periòdica dei elemèncc col sìmbol Fe. El g'ha nömer atòmich 26, che völ dì che 'l nùcleo de 'n àtom de fèr el g'ha vintisés prutù.

L'è 'l metàl che bónda de piö sö la Tèra, tat che 'l rìa a costetöéser el 34,6% de la màsa del nòst pianéta. Sö la grösta terèstre l'è prezènte endèla pursiù del 4,75%.

En natüra se 'l tróa mìa pùro ma sèmper ligàt a óter elemèncc. El fèr pùro el g'ha aspèt arzentàt. L'òm el g'ha 'mparàt zamò de l'antichità a caàl fò dei minerài e dopràl per fà sö i sò strümèncc, tat che töta 'n éra de la nòsta evulusiù l'è ciamàda età del fèr.

L'è 'n componènt primàre de 'na gran varietà de léghe, 'ntra le piö 'mportànte gh'è l'aciàio e la ghìza.

L'è apò 'n elemènt principàl endèl cìclo vitàl de quàze töcc i éser vivèncc (föra che póch batéri).