Lumbardia
De Wikipedia
- Superfis: 23.860 km²
- Popolazion (2006): 9.562.034 ab.
- Densità: 405 ab./km²
- Numer de comun: 1.546
- Capp-loeugh: Milan
- Provinz: Bergum, Bressa, Còmm, Cremuna, Lecch, Lòd, Mantua, Milan, Monza e Brianza, Pavia, Sondri, Vares
La Lumbardia l'è una regiun de l'Italia del nord; la gh'ha una süperfis de 23.860 km2 e una pupulaziun de 9.562.034 abitant (2007).
La cunfina cunt i regiun italian del Piemunt a ovest, del Veneto a est, de l'Emilia-Rumagna a süd e del Trentin-Süd Tirol a nordest; a setentriun la cunfina cun la Svizzera.
Cuntegnüü |
[Mudifega] Geugrafia
El sò teritori l'è furmaa da una part de muntagna a nord, cunt i Alp e i Prealp e da un tocch de la Pianüra Padana a süd; el cantun de südovest (Pruvincia de Pavia) el riva a tucà i muntagn de l'Apenin.
La Lumbardia l'è rica de aqua: gh'hinn tanti fiümm che vegnen giò da i muntagn e gh'hinn anca di lach, che hann ciapaa el post di giazzee che gh'eren in di ann indree. Tra i fiümm, i püssee gross hinn el Po, l'Ada, el Tisin, l'Oli, el Minciu, el Lamber, el Bremb, el Seri; i lach püssee impurtant hinn quei de Comm, Lügan, Garda, Magiur, Isee.
El clima l'è pütost temperaa: d'invernu el fà un pu' püssee frecc che in di cost del Mar Mediteran, inveci in estaa la temperadüra l'è l'istessa. In di muntagn el clima l'è de tipu alpin, püssee fresch che in pianüra.
La Lumbardia l'è piena de gent (l'è la segunda in Italia per densità de pupulaziun, dopu de la Campania); tüta la zona inturna a Milan la tegn dent püssee de quater miliun de abitant, ma anca el rest de la pianüra l'è bell pien, cun tanti cità e paes. La part de muntagna l'è inveci püssee vöja, föra che in di valad.
[Mudifega] Storia
La Lumbardia l'è pupulada da un muntun de temp: gh'eren di omen fin da la preistoria, cumè per esempi i antichi Camüni, che hann lassaa anca in eredità el simbul de la regiun (la rösa camüna).
Dopu, la Lumbardia l'è stada pupulada da i Etrüsch e dopu ammò, un quai secul prima de Cristu, da i Celti, ch'hinn staa quiet de per lur per un para de secul (e hann fundaa anca di cità, cume per esempi Milan). Inturna al 200 a.C. hann cuminciaa a rivà i Ruman, che in d'una quai desena de ann hann cunquistaa tüta l'Italia del nord.
L'Imperu Ruman l'è düraa fin al 400-500 dopu Cristu; quand l'è cruaa, el sò post l'hann ciapaa prima i Lungubard, una pupulaziun germanica che gh'ha daa anca el nomm a la regiun, e pö dopu i Franch de Carlu Magn, ch'hinn restaa fin a un bel tocch dopu l'ann mila.
Dopu de lur, i lumbard hinn staa guvernaa da i cumün e da i signurii, cume ad esempi i Viscunt a Milan e i Gunzaga a Mantuva; in del Rinasciment la Lumbardia l'ha vist passà i Frances, i Spagnöö, i Asburgh, fin al 1861 che l'è entrada in del növ staa italian ünii.
[Mudifega] Aministraziun e pulitica
La Lumbardia l'è spartida in dudes pruvinz e 1.546 cumün (el püssee pupulaa l'è quell de Milan, quell men pupulaa l'è Murterun, sota al Resegun).
La Lumbardia l'è una regiun a statüt urdinari, e l'è guvernada da una Giünta; el president l'è el Roberto Formigoni (Rubert Furmigun).
| Nom | Pupulaziun | Süperfiss |
|---|---|---|
| Pruvincia de Bergum [BG] | 1.053.694 | 2.723 |
| Pruvincia de Bressa [BS] | 1.205.495 | 4.783 |
| Pruvincia de Com [CO] | 576.153 | 1.288 |
| Pruvincia de Cremuna [CR] | 354.062 | 1.772 |
| Pruvincia de Lech [LC] | 329.880 | 816 |
| Pruvincia de Lod [LO] | 220.530 | 782 |
| Pruvincia de Mantua [MN] | 400.916 | 2.339 |
| Pruvincia de Milan [MI] | 3.114.517 | 1.620 |
| Pruvincia de Munscia e Brianza [MB] | 783.749 | 363,80 |
| Pruvincia de Pavia [PV] | 526.633 | 2.965 |
| Pruvincia de Sundri [SO] | 180.949 | 3.212 |
| Pruvincia de Vares [VA] | 860.080 | 1.199 |
[Mudifega] Bibliugrafia
 |
Region d'Itàlia | |
|---|---|---|
| Abruzz | Basilicada | Calabria | Campania | Emilia-Romagna | Friul-Venezia Giulia | Lazzi | Liguria | Lombardia | March | Molis | Piemont | Puja | Sardegna | Sicilia | Toscana | Trentin-Sud Tiroeu | Umbria | Val d'Aòsta | Veneto | ||
