Lumbardia

De Wikipedia
Va a: navegá, truvá
Vedrína
Vedrina
Quest articol chì l'è assee ben faa Vedrina


Lumbardia
Lombardéa
(IT) Lombardia
Regione-Lombardia-Stemma.svg
Stema de la Regiun
Pusizion in Italia
Lombardy in Italy.svg
Dati
Capital Milan
Ann de istitüziun 1970
Pupulazion 9 973 397 abitant
Censiment 31/12/2013
Superfis 23 861 km²
Densità 418 ab./km²
Provinz Bergum, Bressa, Còmm, Cremuna, Lecch, Lòd, Mantua, Milan, Munscia e Brianza, Pavia, Sondri, Vares
Nümer de Cumün 1 531
Lenguv italian, lumbard
Mapa de la regiun
Map of region of Lombardy, Italy, with provinces-it.svg
Sit
http://www.regione.lombardia.it
Wikiquote-logo.svg
«Questa Lumbardia inscì bela, cun tüt el lüssu del so verd, i so richez e quel urizont che'l finiss mai»

La Lumbardia (Lombardéa in Bergamasch; Lombardia in Italian) l'è una regiun de l'Italia del nord; la gh'ha una süperfis de 23.861 km2 e una pupulaziun de 9.973.397 abitant (2013).

La cunfina cunt i regiun italian del Piemunt a ovest, del Veneto a est, de l'Emilia-Rumagna a süd e del Trentin-Süd Tirol a nordest; a setentriun la cunfina cun la Svizzera.

Geugrafia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]

El sò teritori l'è furmaa da una part de muntagna a nord, cunt i Alp e i Prealp e da un tocch de la Pianüra Padana a süd; el cantun de südovest (Pruvincia de Pavia) el riva a tucà i muntagn de l'Apenin.

La Lumbardia l'è rica de aqua: gh'hinn tanti fiümm che vegnen giò da i muntagn e gh'hinn anca di lach, che hann ciapaa el post di giazzee che gh'eren in di ann indree. Tra i fiümm, i püssee gross hinn el Po, l'Ada, el Tisin, l'Oli, el Minciu, el Lamber, el Bremb, el Seri; i lach püssee impurtant hinn quei de Comm, Lügan, Garda, Magiur, Isee.

El clima l'è pütost temperaa: d'invernu el fà un pu' püssee frecc che in di cost del Mar Mediteran, inveci in estaa la temperadüra l'è l'istessa. In di muntagn el clima l'è de tipu alpin, püssee fresch che in pianüra.

La Lumbardia l'è piena de gent (l'è la segunda in Italia per densità de pupulaziun, dopu de la Campania); tüta la zona inturna a Milan la tegn dent püssee de quater miliun de abitant, e la sò conürbazziun ne gh'ha ses milliun e mezz; ma anca el rest de la pianüra l'è bell pien, cun tanti cità e paes. La part de muntagna l'è inveci püssee vöja, föra che in di valad.

Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]

La Lumbardia l'è pupulada da un muntun de temp: gh'eren di omen fin da la preistoria, cumè per esempi i antichi Camüni, che hann lassaa anca in eredità el simbul de la regiun (la rösa camüna).

La Curuna de Fer, cunservada a Munscia, duperada da i re di Lungubard e di Franch.

Dopu, la Lumbardia l'è stada pupulada da i Etrüsch e dopu ammò, un quai secul prima de Cristu, da i Celti, ch'hinn staa quiet de per lur per un para de secul (e hann fundaa anca di cità, cume per esempi Milan). Inturna al 200 a.C. hann cuminciaa a rivà i Ruman, che in d'una quai desena de ann hann cunquistaa tüta l'Italia del nord.

L'Imperu Ruman l'è düraa fin al 400-500 dopu Cristu; quand l'è cruaa, el sò post l'hann ciapaa prima i Lungubard, una pupulaziun germanica che gh'ha daa anca el nomm a la regiun, e pö dopu i Franch de Carlu Magn, ch'hinn restaa fin a un bel tocch dopu l'ann mila.

Dopu de lur, i lumbard hinn staa guvernaa da i cumün e da i signurii, cume ad esempi i Viscunt a Milan e i Gunzaga a Mantuva; in del Rinasciment la Lumbardia l'ha vist passà i Frances, i Spagnöö, i Asburgh, fin al 1861 che l'è entrada in del növ staa italian ünii.

Aministraziun e pulitica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]

La Lumbardia l'è spartida in dudes pruvinz e 1.546 cumün (el püssee pupulaa l'è quell de Milan, quell men pupulaa l'è Murterun, in Pruvincia de Lech, sota al Resegon).

La Lumbardia l'è una regiun a statüt urdinari, e l'è guvernada da una Giünta; el president l'è el Roberto Maroni.

Abitant e süperfiss di pruvinc de la Lumbardia (31/12/2013)
Nom Pupulaziun Süperfiss
Pruvincia de Bèrghem [BG] 1107441 2723
Pruvincia de Bressa [BS] 1262295 4783
Pruvincia de Comm [CO] 598810 1288
Pruvincia de Cremuna [CR] 362141 1772
Pruvincia de Lecch [LC] 340814 816
Pruvincia de Lod [LO] 229082 782
Pruvincia de Mantua [MN] 415147 2339
Pruvincia de Milan [MI] 3176180 1575
Pruvincia de Munscia e Brianza [MB] 862684 405
Pruvincia de Pavia [PV] 548326 2965
Pruvincia de Sundri [SO] 182480 3212
Pruvincia de Vares [VA] 887997 1199


Galerìa de foto[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]

Bibliugrafia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]

Flag of Italy.svg Region d'Itàlia Flag of Italy.svg
AbruzzBasilicadaCalabriaCampaniaEmilia-RomagnaFriul-Venezia GiuliaLazziLiguriaLombardiaMarchMolisPiemontPugliaSardegnaSiciliaToscanaTrentin-Sud TiroeuUmbriaVal d'AòstaVeneto