El Bergamasch l'è pn dialett de la lengua lombarda.
L'è parlaa a Bergom e in de la soa provincia. Cont el Bressan, el Cremones, el Suresines e forsi el Cremasch el toeu part al tocch oriental del Lombard.
A l'è consideraa despess bell complicaa, soratutt per i sò variant pussee rustegh, che gh'hann di particolarità fonetegh puttost strani per i oregg de quei che je parlen nò, anca se hinn lombardofen. A dìlla tutta però gh'è on bell poo de dialett del Lombard Occidental (el Lecches, el Brianzoeu oriental, el Valtollines) che gh'hann on bell poo de pont in comun cont el Bergamasch.
El Bergamasch, insema al Milanes e al Bressan, l'è 'l dialett lombard che 'l gh'ha ona litteradura bella longa, che la se perd in di secol. Al dì d'incoeu l'è staa anca drovaa per on film, L'Albero degli Zoccoli (l'alber di zoccor) de l'Ermanno Olmi (1978). Insema al milanes, l'è 'l dialett pussee famos e reppresentativ tra quei de la Lombardia.
Diffusion e variant
El Bergamasch l'è parlaa in tutta la Provincia de Bergom e in d'on quai paes di provincc intorna. Per esempi l'è parlaa la in de la Val San Martin (LC; però fina al 1992 la partegniva a la Bergamasca) e in d'on quai paes de la Provincia de Cremona.
L'è normal che a segonda di zonn el Bergamasch el gh'abbia di variant: tra i pussee important gh'è quei di vai (Imagna, Seriana, Gandin, de Scalv e San Martin), ma anca quei de la Bassa. I dialett de la Val Camonega bergamasca tacchen a vess on poo different de quell de città. El dialett de la Val San Martin el gh'ha on mucc de influenz fonetegh e lessicai del Lecches; inscì anca el dialett de la Gera d'Adda (che l'ha semper partegnuu al Ducaa de Milan) el gh'ha on quai influss del Milanes e del Brianzoeu [1].
Come emm giamò scrivuu, anca in d'on quai parlà de la Valtollina (a sud ed est de l'Adda) gh'è di influenz bergamasch.
Caratteristegh
La grafia
Esempi de lengua del Vottcent
La parabola del Fioeu Trason
La traduzion l'è del Pietro Ruggeri de Stabell, vun di poeta pussee important de la litteradura bergamasca.
Ön òm el gh'ìa du fiöi.
E 'l piö zùen de lur l'ha décc a sò pàder: "Tàta, dèm la porsiù de sostànsa che la me tóca!" e lü 'l ghe dividè la sostànsa.
Dópo póch dé, ol piö zùen l'ha regondìt töt ol sò, e l'è 'ndacc in paìs lontà, e là l'ha disipàt quat a 'l gh'ìa a vif de barachér.
E dópo che 'l s'è maiàt töt ol sò, a 'l s'è facc in quèl paìs öna carestéa gaiàrda, e 'l comensè a ès al bizògn.
L'è 'ndacc dóca a tacàs a ü benestànt de quèl paìs, che l'ha mandàt fò 'n da sò campàgna a fà pascolà i porsèi.
E là 'l dezideràa de impienìs la pànsa di giànde ch'i mangiàa i stès sunì; ma nisü gh'en dàa.
Turnàt in lü, l'ha décc: "Quàte bizàche in cà de mè pàder i g'ha dol pà a brondós, e mé ché cràpe de fam!
Learò sö e 'ndarò de mé pàder e ghe dirò: Tàta, ò pecàt cóntra 'l siél e cóntra ù;
Zà no sò dègn de ès ciamàt vòst fiöl; ciapém cóme di vòs'cc sguàter".
E csé, sbalsàt in pè, 'l vegnè de sò pàder; ma l'éra amò de lontà che sò pàder el l'ha dögiàt; el s'è müìt a compasiù e, corìt incóntra, 'l ghe s'è bötàt al còl, e 'l l'ha bazàt sö.
Ol fiöl el g'ha décc: "Tàta, ò pecàt cóntra 'l siél e cóntra ù; zà no sò dègn de ès ciamàt tò fiöl".
Ma 'l pàder l'ha décc ai sò servitùr: "Prèst, porté ché 'l piö bèl àbet e vestìl; metìga l'anèl in dit, e i scàrpe in pè;
Mené ché ü vedèl ingrasàt e copél, e maèm e fèm baràca;
perchè 'sto mè fiöl l'éra mórt e l'è resüsitàt; l'éra pèrs e 's l'ha troàt". E csé i comensè a fà fèsta.
Ol fiöl magiùr, che l'éra fò 'n di cap, in del turnà a cà, l'ha sentìt a sunà e cantà;
ciamàt ü di sò servitùr el g'ha domandàt còsa l'éra 'sto bacà.
E lü 'l g'ha respondìt: "L'è egnìt fradèl e tò pàder l'ha copàt ü vedèl gras, perchè l'ha recüperàt sàno e sàlvo".
Alùra al fradèl magiùr a 'l ghe saltè la mósca, e 'l volìa mìga 'ndà 'n cà; e 'l pàder l'è egnìt fò e l'ha comensàt a pregàl.
Ol fiöl l'ha rispòst al pàder: "Èco, a mé, che l'è tàce agn che ve sèrve sènsa mai trasgredì ü vòst ùrden, no m'ì mai dacc gnà ü cavrèt de godìm coi mè amìs;
E dópo che l'è egnìt 'sto fiöl ché, che l'ha maiàt fò töt ol sò coi pötàne, ì copàt ü vedèl ingrasàt!".
Ma 'l pàder el g'ha décc: "Té, 'l mè s'cèt, te sè sèmper con mé, e töt ol mé l'è tò;
L'éra però giöst de gót e tripüdià, perchè 'sto tò fradèl l'éra mórt e l'è reegnìt; el s'éra pèrs e 's l'ha catàt.
Bernardino Biondelli, Saggio sui dialetti gallo-italici, 1853, pag. 50
Ona novella del Boccasc
Dialett de Bergom
La traduzion l'è del scior Antoni Tirabosch, autor anca d'on important dizionari bergamasch.
Dìghe dóca che ai tép del prim rè de Cìpro, dópo la conquìsta che Gofrédo de Bügliù l'ha facc de la Tèra Sànta, l'è sücedìt che öna siùra de Guascógna l'è 'ndàcia 'n pelegrinàgio al Sepólcro; in del turnà 'ndré, riàda 'n Cìpro, l'è stàcia insültàda de quàch mascalsù. Sicóme lé no la pödìa dàsen pas in nesöna manéra, l'ha pensàt bé de 'ndà dal rè per sircà sodisfasiù; ma ergü g'ha décc ch'a 'l sarés istàcc inötel, perchè l'éra csé fiàch e csé bù de negót, che invéce de castigà con giöstìsia i oféze fàce ai óter, a 'l se 'n lasàa fà a lü medézem de töte i sórcc in manéra che l'éra pròpe ü schéfe; tat che che chi gh'ìa quàch cröse s'isfogàa col fàga quàch dispèt a lü. La dòna, a sentì csé, e perdìt ògne sperànsa de pödì vendicàs, per troàs öna quàch consolasiù l'ha pensàt a la manéra de spóns quèl póer màrter d'ü rè. La ghe s'è prezentàda töta pianzoléta e la g'ha décc: "Car ol mé siòr, mé vègne mìga a la tò prezènsa perchè spète de ès vendicàda de l'insolènsa che i m'ha facc, ma per vìghen öna sodisfasiù a 't préghe de 'nsegnàm cóme to fét té a soportà quèle che, cóme sènte a dì, i ta fa a té; ónde, dré a la tò lesiù, pòse soportà la méa con pasiènsa. A 'l la sa 'l Signùr, se pödés fàl, quàt vontéra te darés la méa, zà che té to gh'ét csè bùne i spàle".
Ol rè, che fìna alùra l'éra stacc lènt e pìgher, cóme se 'l se desdés fò del sóno, a comensà de l'insolènsa fàcia a 'sta dòna, ch'è stàcia vendicàda cóme 'l va, l'è deentàt rigoruzìsem con töcc quèi ch'i cometès vergót cóntra l'onùr de la sò corùna.
Giovanni Papanti, Parlari italiani in Certaldo, 1875, pagg. 130-131
Dialett de Martinengh
Ì de saì dóca che ai tép del prim rè de Cìpro, dòpo che Gofrédo de Bügliù l'ìa üt facc la conquìsta de Terasànta, l'è sücedìt che öna sciùra de ràngo, de Guascógna, l'éra 'ndàcia 'n pelegrinàgio al Sànto Sepólcro e 'n del turnà 'ndrè, riàda 'n Cìpro, la borlè 'n d'öna mànega de bricù, ch'i ne fè quèl ch'i olìa. Töta fò de lé del traài, la pensè de 'ndà a fà i sò reclàm près ol rè; ma quaevergü i la izè che la böterèf vià 'l rèf e i pesé, tratàndos che 'l rè l'éra l'éra ön lendenù e ön póer macàco, a sègn che scambé de ès lü quèl che 'l pensès a svendicà có la giöstìsia i dizunùr facc ai óter, 'l na büa zó de lur che ü no 'l spetàa l'óter chèl lazagnù; fìna a 'sto pùnto, che chiùnque 'l gh'és vergót per la caàgna, el se soràa con quàlch despréze o sberlèf adòs a lü. A sentì 'sta ròba la sciùra, vedèndo che de vendèta gnà parlàn, tat per medegàs 'mpó 'l cröse, la se fisè de casàga öna stocàda a la lifrocheréa del rè; e csé la 'ndè a prezentàs pianzoléta daànte a lü có 'ste paròle: "L'ha de saì, siùr prènsep, che mé no ègne mìga ché a la sò prezènsa perchè me spetès de otègn vendèta de l'afrónt che m'è stacc facc; ma 'l pregherèf d'öna sodisfasiù dóma, che 'l me 'nsegnès, cioè, cóme 'l fa lü a soportà chi afróncc che sènte a dì ch'i ghe càpita vià, ónde abé de 'mparà de lü a töm 'n sànta pas à mé 'l mé; che 'l sa 'l Signùr, se 'l fös de podì fàl, ghe 'l dunerèf vontéra, zà che lü 'l g'ha icsé bùne spàle".
'L rè, che fina alùra l'éra stacc ü lirù svèlto cóme ü gat de màrmor, cóme se 'l se resbaldès del sòn, comensàndo da la bricunàda fàcia a 'sta dòna, che 'l la fè pagà salàda, 'l deentè che guài che lasàgla pasà fò nèta a chiùnque d'ùra inànte 'l cometès vergót cùtra l'unùr de la sò curùna.
ibidem, pagg. 131-132
Dialett de Ranega
Mé dìze dóca che fìna quàndo gh'éra ol rè de Cìpri, dòpo che ol Gotifrè de Bügliù l'ha conquistàt la Tèra Sànta, l'è sücedìt che üna sciùra de ràngo de Guascógna l'è indàcia in pelegrinàgio al Sànto Sepólcher, e che tornàndo indrè de là, quàndo l'è capitàda a Cìpri, gh'è stacc sèrti braghèr che i g'ha facc di vilanàde üna per sórt; e lé, troàndo nisü che la consolès in mès a la digràsia, el gh'è ignìt in dol cör de indà a fàs sentì dal rè; ma vergü i g'ha dicc che l'avrèf bütàt vià la stràda, perchè l'éra ü rè icsè borlandér e icsè póch de bù, che mìga de fà giüstésia per i dagn di óter, ma l'éra tat de póch e tat somàro de tas zó quàndo l'indàa de mès lü; a sègn tal che se gh'éra vergü che gh'ìa ergót con ün óter, el se sfogàa deperlü a fàghen quàte 'l podìa. Sentèndo csè la pòera sciùra, desperàda de podì mìga fà valì i sò rezù, per fàsela pasà almànch in pò, la s'è fisàda de andà a quoionà quèl macàco d'ü rè. E la ghe s'è metìda inàcc tüta slüciumèta a dìga: "Oh, el mè sciòr, mé no ègne mìga ché a la tò prezènsa pechè me spète de vès vendicàda de la baronàda che i m'ha facc; ma, per vìga ün pò de sodisfasiù, almànch te préghe de insegnàm cóme te fè a sufrì quèle, che i me dis che i te fa a té, perchè a 'sta fòza impararò a portà con pasiènsa à mé la méa; ànse, ol Signùr al la sa che, se podès, te la darèf a té à quèsta, de zà che té te i pórtet icsè bé tüte".
Ol rè, che fina alùra l'éra sèmper stacc ü lisnù e ü pigrù, l'ha parìt che 'l se desedès da üna dormìda; l'ha scomensàt a fàga rènt rezù a 'sta dóna, e i ha doìt pagàghela salàda, e pò l'è deentàt al de là del tremèndo cóntra chi i se füs, che dópo de alùra 'l se permetès de fà ü lilì apèna cóntra l'onùr de la sò corùna.
ibidem, pagg. 132-133
Dialett de Sant Imbon
Déghe dùca che 'n de tép dol prüm rè de Cépre, dópo che l'ha conquestàt la Tèra Sànta Gotifrè de Bugliù, l'è egnìt fò che öna sciùra de Guascógna l'è 'ndàcia en pelegrinàgio al Sepùlcro, e tornàda endrì, quantè l'è reàda a Cépre, da ergü lefròch l'è stàcia maltratàda; e lì, egnìda en pó rabiùza, l'ha pensàt d'andà dal rè a contàga comè l'ìra stàcia; ma 'l gh'è stacc décc che l'avràf perdìt uóma ol tép, perchè lü l'ìra escè lefróch ch'envéce da endecà secùnt la giüstésia el velanèi che i fàa ai ótre, el sostegnìa pròpe escè da àzen quèle che i ga fàa dacc a lü; e escè ché gh'ìa ergót con lü, ei se sfogàa a fàghen üna piü bèla de l'ótra. Dòpo che l'ha sentìt escè quèsta fèmna, a idì che la podìa mìga endecàs, per contentàs a quàch fòz, l'ha pensàt de olì fà idì la mezéria de 'sto rè; e l'è 'ndàcia che la cridàa dal rè e la g'ha décc: "Siùr, mé no sù egnìda mìga chelò a la tò prezènsa perchè té te fàghet endèta de l'engiüria che i m'ha facc; ma perchè 'm pòse contentà, et prèghe che te m'ensègnet en pó cóme té te fè a sofrì quèle che mé créde che i te fa perchè, escè cóme avrò emparàt da té, poderò da mé sofrì con pasiènsa la mìa; che, 'l lo sa ol Signùr, se mé 'l pödès fà, 't donarìf ontìra ergót, zà che te sì escè portàt".
Ol rè, che 'nféna gliùra l'ìra stacc frècc e pìgher, el s'è comè desedàt fò; e l'ha encomensàt a fà pagà bé 'sta engiöria che i gh'ìa a 'sta fèmna, e l'è egnìt en rigidìsem persecütùr de tücc quii che cometìa ergót cóntra l'onùr e la sò corùna, de là a egnì.
ibidem, pag. 133
Dialett de Trevij
Dìze dùca che ai tép del prìm rè de Cìpro, dòpo che Gofrét de Bügliù l'ìa conquistàt Tèra Sànta, l'è capitàt che 'na gran dàma de Guascùgna l'è 'ndàcia 'n pelegrinàcc al Sànto Sepólcher; e tornàda de là e rivàda a Cìpro, l'è stàcia 'nsültàda e maltratàda da di balòs. Brüzàndech 'sta ròba a la maladèta, lé la vulìa fà reclàm al rè; ma gh'è stat décc da vergü che la bütàa ivià 'l fiàt, perchè 'l rè l'éra isè débol e sénsa püntìle che, 'nscàmbe de fà giüstìsia ai 'ntòrt di óter, el guarnàa 'n sacòcia quèi che i óter i fàa a lü; a sègn tal che se vergü 'l gh'ìa di fastìde, 'l se sfogàa con fà a lü di dispréze. La dàma, a 'sta notìsia, la s'è metìt 'n có de svergognà 'l rè per la sò gran viltà; e, lüciànt, l'è 'ndàcia inàns de lü e l'ha parlàt isè: "Maistà, mé no prezénte mìga a vù per sperànsa che mé gh'àbie de vendèta de l'ingiüria che m'è stat fàcia; ma per 'na sodisfasiù va préghe d'insegnàm cóma fé a soportà quèle che sénte ch'i fa a vù, per imparà aca mé a soportà con pasiénsa la mè ingiüria, che la sa domà 'l Signùr cóma ve la cedarès volontéra, pòsto che gh'aì i spàle isè làrghe".
'L rè, fìna a quèl momént pìgher e 'nsensìbel, cóma se 'l se desedàs, l'ha comensàt a fà 'na gran vendèta de 'sta dàma e, dòpo d'alóra, l'è deventàt fiero e accanito cóntra töcc quèi che apèna i strüzàs dét 'n del sò onùr.
ibidem, pagg. 133-134
Dialett de Valsecca
Déghe dóca che ai tèp dol prém rè de Cìpre, dópo che l'è stacc ciapàt la Téra Sànta da Gotefrè de Bugliù, l'è ignìt fò che öna sciùra de Guascógna en pelegrinàcc l'è 'ndàcia al Sepülcro, e 'n dol tornà 'ndrì, reàda 'n Cìpri, de ergü slegózz la fö velanamèt oltragiàda. E perchè lì sènza negöne consolazziù la 's dülìa, la pensè de 'ndà a reciamàsen al rè; ma 'l ghe fü décc da ergü che la tràa vià la fadìga, perchè lü l'èra d'öna véta scè da póch de chè, che ótro che 'l vendichès con giöstézzia gli afrùncc de ótre: 'l soportàa ànze con sò grand escòrno quii sine fine che i ga fàa dàch a lü; de mòdo che ognü che gh'ìa quach ramàrech, e glie sfogàa col fà a lü quaàch despècc. A sentì 'sto laùr quéla fémna, fò de lì per la endéta, per consolàs en pó de la sa melanconéa, la edeè de ülì sponzì da lì con d'öna fichéta la 'ndolènza de 'sto rè. E 'ndàcia cridàndo denàcc a lü, la ga dezè: "Sciór, mè no égne mìga enàcc a lü parchè me spècie 'ndéta de l'engiöria che m'è stacia fata, ma in pagamèt de quéla e 't préghe a 'nsegnàm cóme te sofrèset tè quéle che sète che i t'ei facc, perchè scè emparàndo da tè pòse portà con pasènzia la mià che, 'l lo sa 'l Signùr, se mè 'l pödés fà, et darìf vontìra ergòt, pò tè 'n sì scè bù portadùr".
Ol re, enfèna elùra scè frècc e 'nsensàt, quàze che 'l se desedès fò dal süngh, a comenzà da l'engiöria fàcia a 'sta fémna, che l'ha facc pagà salàda bè, 'l deentè sevèro persecütùr de tucc quii che per l'avegnì ei cometés vergòt cùntra l'onör de la sa corùna.
ibidem, pagg. 134-135
Font
- ↑ Informazion sora el dialett de Trevij
Vos correlaa
| Chest artícol a l'è scricc in Bergamàsch, ortograféa del Dücat |
 |
Ol Bergamàsch l'è ü dialèt che l'è parlàt a Bèrghem e in de la sò pruìnsa. 'Nsèma a 'l bressà e a 'l cremàsch, a 'l fa part di dialèt orientai de 'l lumbàrd (oròbech). Ach se l'è sìmel ai dialèt ocidentài lumbardi compagn de 'l milanés, ol ticinés e ol briansöl, de l'aspèt de la gramàtica, chi che i parla sti dialèt i capissen mìa töt chel che'l dìs ü che'l parla bergamasch. A l'è consideràt ü di dialèt pü difìcili de la lèngua lumbarda, e ach ü di pü cognossù föra de la regiù, con ol milanés.
Ol Bergamàsch a 'l gh'a ü gran nömer de varietà. A l'è stat dovrà da l'Ermanno Olmi cóme lèngua de la sò pelìcola del 1978, L'albero degli zoccoli.
Ol Bergamàsch a l'gh'a di orìgen antiche. Ü di prim esèmpe de Bergamasch a 'l se tróa in del liber del Dant Alighié, che in del sircà ol vulgà italià pü bèl, a'l scrivì isé di dialét lumbard:
 |
«[...] Mediolanenses atque Pergameos eorumque finitimos eruncemus, in quorum etiam improperium quendam cecinisse recolimus: " Enter l'ora del vesper/ciò fu del mes d'occhiover"
(Tàmen i milanés, i bergamasch e i lur visì, a derisiù d'i quai a'm regorda che ergù gh'a fat sö öna cansù: "Enter l'ora del vesper/ciò fu del mes d'occhiover")
» |
|
|
[1]
Chèsta l'è però dóma öna testimoniansa stòrega, che la gh'à gnà ü falì de valùr leterare o linguìstegh. Ol Dante de fati in del sò De Vulgari la pensàt bé de dì pèste e còrna de töte i maderlèngue e pò di persune che i a dovràa: per esèmpe, segónd ol Dante, ol Romà l'è la lèngua piö ergognusa de töte e chèi de Róma i è di miseràbei, 'nvéce i Sardi i è gnà di òmegn, ma di sömie e ghe n'è 'nfina a' per i Fiorentì, che a sènt ol Dante, i è isé tat rembambìcc in de la sò stüpidità de pensà che ol fiorentì l'sées la lèngua piö bèla.
'n del De Vulgari ol Dante l' völ portà 'nacc l'idea che gh'è dóma öna lèngua buna: chèla del Cino da Pistòia, del Guido, del Lapo e del sò amìs, amìs che l'è pròpe lü, ol Dante.
Esèmpe de Bergamasch léterario
|
«[...] hec mulier id est la fomna et dicitur mulier, [...] hoc ignifer id est ol bernaz et dicitur ignifer [...]»
|
|
|
|
«E fì senorzat da Peter e incalzat da Martì, [...] cola pena mal temprata no po fì bona letra. »
|
|
(E. Zerbini, Note storiche sul dialetto bergamasco ex B. Belotti, op. cit. in note)
|
|
«A nomo sia de Crist ol dì present
Di des comandament alegrament
I qua de de pader onnipotent
A morsis per salvar la zent.
E chi i des comandament observarà
in vita eterna cum Xristo andarà [...]
»
|
|
(Ex B. Belotti, op.cit.)
|
|
«...Se bé cognosse, che sto nost parlà
bergamasch no s'convè a lodà la zét,
gnè da fà pians, perché chi lès o sèt
al gà fà pio tost gni vòia d'grignà...»
|
|
(Giovanni Bressani, (1489-1560))
|
|
«I armi, i fomni, i soldacc, quand che in amôr
I andava d' Marz, af voi cuntà in sti vers,
Che fü in dol tèp che con tancc furôr
Al vign de za dol mar i Mor Pervers,
Condücc dal re Gramant, so car signôr,
Che voliva più Franza e l'univers
E destrüz sech Re Carlo e i Paladì
Per vendicà sò Pader Sarasì.»
|
|
(Belotti. op. cit.)
|
|
«Che per spiegass bé e spert, sciassegh e stagn
a tate lengue ch'è montade in scagn,
al Fiorentì, al Franses
la nost lagh dà neuf per andà ai dès.
[...]
Mi per efett de ver amour, de stima,
Lavori e pensi in prima
A i mè compatriogg a i mè terèr;
E dopo, se 'l men vansa, a i forestèr.»
|
|
(ex Belotti, op. cit.)
|
|
«Al vé vià quacc diàvoi chi gh'è mai
Al segn de quel teribel orchesù.
De pura 'l sa sgörlè i mür infernai.
E serè fò Proserpina i balcù;
I è röse e fiur, borasche e temporai,
Tempeste e sömelèc, saete e tru,
E a par de quel tremàs là zo de sot,
L'è cöcagna balurda 'l teremòt.»
|
|
(ex Belotti, op. cit.)
|
Vocabulàre Bergamàsch Italià
Vocabulàre Italià Bergamàsch
El Paternoster in Bergamasch
Pader nòst che te sé in cél
a'l sìes santificàt ol tò nòm,
a'l végne 'l tò régn,
la sìes facia la tò olontà
cóme in cél, isé 'n tèra.
Daga 'ncö ol nòst pà de töcc i dé
e pàghega i nòscc débecc
cóme nóter m' ghi paga ai nòscc debitùr
faga mìa börlà in tentassiù,
ma sàlvega del mal. Amen.
Fóncc
- ↑ Dante Alighieri "DE VULGARI ELOQUENTIA" Lìber 1, capìtol XI (edissiù Garzanti)
Bibliografìa
- Bortolo Belotti. Storia di Bergamo e dei bergamaschi.
- Umberto Zanetti, La grammatica bergamasca - Bergamo, Sestante, 2004. ISBN 88-87445-59-1.
- "Dizionario italiano-bergamasco", compilato da Carmelo Francia e Emanuele Gambarini, Bergamo: Grafital, 2001.
- "Dizionario bergamasco-italiano", compilato da Carmelo Francia e Emanuele Gambarini, Bergamo: Grafital, 2004.
Culegamèncc
Culegamèncc de föra
