Lecch
De Wikipedia
| Lecch | |
| [[Image:|70px|border|center]] | |
| [[Image:|250px|center]] | |
| Stat | Itàlia |
| Cantun (CH) | – |
| Regiun (IT) | Lombardia |
| Pruvincia (IT) | [[Pruvincia de {{{pruvincia}}}|{{{pruvincia}}}]] |
| Altitüden | 214 m |
| Süperfis | 45 km² |
| Abitant | 47319 ab. |
| Densitaa | 1044,6 ab/km² |
| Fraziun | Acquàa, Bellee, Bunacina, Castèll, Ciüs, Germanee, Laurca, Magiànech, Malavee, Ulàa, Pescarenech, Rancc, San Giuann, San Stefen |
| Cumün arent | L'Abadia, Balabi, Brüman (BG), Erve, Galbiaa, Garlaa, Malgraa, Mandell, Murterun, Pescaa, Valmadrera, Vercüragh |
| NPA | CH-– |
| CAP | IT-23900 |
| Prefiss telefònegh (CH) | +41 – |
| Prefiss telefònegh (IT) | +39 0341 |
| Patronn | San Nicolò |
| Sit istitüziunal | |
| Vardee ul Pruget di cumün | |
Lecch (Lecco in italiàn, Leucum in latìn; Leck in tudesch) l'è ün cumün de quasi 47.000 abitant e l'è la capitàal de la Pruvincia cunt l'istess nomm.
Cuntegnüü |
[Mudifega] El sitt
Lecch el se tröva in de la part püssee a süd del ram del lach de Comm che'l gh'ha el sò istess nomm, in sü la spunda urientàal, in duvè dal lach vegn föra il fiüm Adda. Lecch l'è culegada a l'oltra spunda del fiüm da trìi punt: el Punt Kennedy (de la metà di ann Cinquanta del secul passaa), el Punt Azzone Visconti (el pussee vècc, che l'è del Mediuéf) e'l Punt Alessandro Manzoni (inaugüràa in del 1985)
La cità l'è circundada da'n frach de muntagni: el San Martìn, el Düü Mann, el Melma, el Piz d'Erna, el Resegùn e'l Magnöden hin i pussee impurtant.
Lecch l'è traversada da trìi turent: el Gerenzùn, el Caldùn (per la gran part interàa), e'l Biùn.
[Mudifega] I riùn
El teritori del cumün de Lecch inscì cumè l'è al dì d'incö l'è stàa fàa sü tra'l 1923 e'l 1928, quand hann metüu insemm i teritori de vündes cumün: Lecch, Castèll sura Lecch, San Giuàn a la Castègna, Ranc de Lecch, Laurca, Ulàa, Aquàa, Germaneed, Beleed, Magiànech e Ciùs.
Incö el cumün de Lecch l'è divìs in cinch circuscriziùn:
- 1. Center de Lecch e la vegia fraziùn de Pescarenech;
- 2. Castèll e Viàal Turati;
- 3. San Giuàn, Laurca, Ranc, la vegia fraziùn de Bunacina e Ulàa;
- 4. Germaneed, Beleed, la vegia fraziùn de Caleott e Aquàa;
- 5. Magiànech e Ciùs.
[Mudifega] L'ecunumia
L'ecunumia de la cità de Lecch la se basa amò incö sül setùr de la siderurgia, anca se i vecc fabrich pussee famùs (Fiocchi, Badoni e Caleotto) sun sparidi u ridimensiunàa de bun, cumè anca la Leuci (fabrica de lampadini), la Riello (fabrica de caldai) e l'Icam (fabrica de ciculàt, che nel gir de pöch ann la narà a Ursenich, in Pruvincia de Comm).
In di ültim ann s'è svilupàa'l turism, atiràa dai (pöch) spiagi del lach, dai muntagni d'inturn e dai Sit manzuniàn, val a dì i sit in duvè il Manzoni l'ha ambientàa el sò rumanz pussee famùs, I Promessi Sposi.
[Mudifega] I munument
I munument pussee impurtant hin:
- el Domm de San Nicolò (Sagràa Basilica, a Lecch center), gesa in stil neoclassich fàa sü a la fin del XIX secul; el sò campanil, vôlt 96 meter, l'è ün di pussee grand d'Italia;
- la Tur Viscuntea (Piazza XX Settembre, a Lecch center), in duvè ghè el Musee di armi;
- el Teater de la Società (Piazza Garibaldi, a Lecch center), in stil neoclassich;
- ün pezz di vecc mura se pörun vedè in via Volta, visìn a la staziùn;
- el Palazz Belgioioso (Curs Matteotti, a Castèll), in duvè che gh'hin i Musee civich de Lecch e'l Planetari;
- la Vila Manzoni (Largh Caleòtt), in duvè el scritùr Alessandro Manzoni el viveva d'estaa quand l'era piscinìn;
- i Sit manzuniàn: la casa de Lucia (a Ulàa e ad Aquàa), la casa de Renz (ad Aquàa), el "palazzott" de Don Rodrigo, la gesa de Don Abundi (ad Aquàa), la capelina in duvè Don Abundi l'ha incuntràa i Bràaf (ad Aquàa), el cunvent de Fra' Cristofur (a Pescarenech) e'l vecc sit in duvè el Biùn nava dent al fiüm Adda (il curs del turent l'è stàa dopu deviàa), in duvè Lucia l'aveva ciapàa la barca per scapà a Munscia.
[Mudifega] Persunagg famùs
I persunagg pussee famùs ligàa in üna quaj manera a Lecch hin:
- Alessandro Manzoni (Milàn 1785-1873), scritùr;
- Antonio Stoppani (Lecch 1824-Milàn 1891), pret e studiùs di sass;
- Riccardo Cassin (San Vit al Tajament 1909), alpinista;
- Carl Mauri (Lecch 1930-1982), alpinista;
- Nino Castelnuovo (Lecch 1936), atùr, che l'ha fàa il röl del Renz in del film per la televisiùn "I Promessi Sposi" in del 1968;
- Roberto Castelli (Lecch 1946), Minister de la Giustizia dal 2001 al 2006;
- Roberto Formigoni (Lecch 1947), President de la Regiùn Lumbardia dal 1995;
- Antonio Rossi (Lecch 1968), spurtif de la canoa, che l'ha ciapàa trìi volt la medaja de or a i Ulimpiadi (düu ad Atlanta in del 1996, vüna a Sydney in del 2000) e trìi volt anca ai Campiunàa del Mund (a Duisburg in del 1995, a Dartmouth in del 1997 ed a Szeged in del 1998).
