Islanda

De Wikipedia
Jump to navigation Jump to search
Islanda
Islanda - Bandera Islanda - Stema
(detai)
Islanda - Localizazion
Daits aministrativ
Nom intreg Republega d'Islanda
Nom ofiçal Lýðveldið Ísland
Lengue ofiçale Lengua Islandesa
Capitala Reykjavik
Politega
Forma de govern Republega parlamentara
Capo de Stat Guðni Thorlacius Jóhannesson
Capo de Govern Katrín Jakobsdóttir
Superfix
Totala 103 004 km²
Popolazion
Totala 357 050 ab.(31 dicember 2018)
Densitaa 3.47 ab./km²
Jeografia
Continent Europa
Confin nessun valore, Groenlandia, Faroe e Isole Svalbard
Fus orari UTC±00:00
Economia
Valuda corona islandese
PIL (nominal) 23 909,29 milion de USD (2017)
PIL pro capite (nominal) 1 414  1 418  1 562  1 831  2 297  2 723  3 215  3 125  2 354  2 039  2 538  3 203  3 955  5 356  6 936  6 358  7 470  9 809  11 070  12 453  14 602  14 913  13 508  11 498  11 782  12 178  16 163  22 120  24 089  22 101  25 008  26 405  26 722  23 230  23 662  26 239  27 261  27 842  30 847  32 148  31 746  28 551  32 024  39 086  46 984  56 250  56 121  68 428  55 632  40 640  43 024  47 516  45 910  49 522  54 242  52 428  61 757 e 71 311 USD (1960), (1961), (1962), (1963), (1964), (1965), (1966), (1967), (1968), (1969), (1970), (1971), (1972), (1973), (1974), (1975), (1976), (1977), (1978), (1979), (1980), (1981), (1982), (1983), (1984), (1985), (1986), (1987), (1988), (1989), (1990), (1991), (1992), (1993), (1994), (1995), (1996), (1997), (1998), (1999), (2000), (2001), (2002), (2003), (2004), (2005), (2006), (2007), (2008), (2009), (2010), (2011), (2012), (2013), (2014), (2015), (2016) e (2017)
PIL pro capite (PPA) 43 993  21 626,191  22 050,476  21 519,94  22 093,364  23 177,699  23 563,114  24 427,123  26 796,572  28 551,813  29 344,429  29 458,117  31 507,91  32 219,724  32 340,397  35 319,99  36 965,14  38 712,991  40 787,151  42 721,163  41 203,355  39 576,971  40 767,236  41 926,342  44 157,552  45 714,894  48 728,099  52 582,294 e 55 322,085 Intl$ (2014), (1990), (1991), (1992), (1993), (1994), (1995), (1996), (1997), (1998), (1999), (2000), (2001), (2002), (2003), (2004), (2005), (2006), (2007), (2008), (2009), (2010), (2011), (2012), (2013), (2014), (2015), (2016) e (2017)
Varie
Codex ISO 3166 IS, ISL, 352
TLD .is
Prefiss tel. +354
Sigla autom. IS
In nazional Lofsöngur
Evoluzion storega
Proclamazion 1º dicember 1918
 

Teritòri, clima e vegetazziun[<small>Mudifega</small> | mudìfica 'l sorgènt]

La fruunt del gjazzéé Vatnajökull

L'Islanda (Ísland in islandes) l'è un isùla in del'Ucean Atlantich setentriunaal gjüst a süüt del Circul Pulaar Artich; la sa tröva in süla Dursaal Mediuatlantica, ca la taja in dü ul paess da Nurdest a Südovest e l'è ul mutiff perché l'Islanda la g'à inscì tanti vülcaan e geyser.
La metà circa del teritòri islandees l'è custitüii de un altupian de lava sulidificada; ul vündes per cènt l'è quataa de gjàzz, spartìì per la magjur part in tri gross gjazzee:

  • Vatnajökull (8300 km²)
  • Langjökull (953 km²)
  • Hofsjökull (925 km²)

Ul clima l'è, cunsiderada la latitüdin, pütòost duulz (a Reykjavìk, la capitàl, la temperadüra la va da -1 °C in del mees de genaar a 11 °C in del mees de lüj); un pù püsséé bòzz l'è ul clima dela zòna artica, indué l'è anca pussibil c'al gera ul maar.
De cunseguenza la vegetazziun l'è pütòost puarèta, anca se quand l'è rivàà Erich ul Russ mila ann fa l'isùla l'era quatada per quasi ul 40% dala furèsta; al dì d'incöö però la magjuur part del teritòri l'è quataa da gjazzéé e tündra.

Storia[<small>Mudifega</small> | mudìfica 'l sorgènt]

Ul pupulameent del'Islànda al partìss in del secul VIII, quand ga riven dii fraa irlandees; una culunizazziun püssee cunsistenta la riva però a partì del'ann 874, quand al cumencja a rivà un quai navigaduur vichiinch, ca vegneven per ul gròss dala Nurvegja; per i centcinquant'ann dopu l'è stada pupulada da famili de guerieri vichiinch. Inn staa 'sti chì a fundà, in del sécul X, l'Althing, ca l'è staa ul primm parlameent dela storia d'Europa. Inturnu al'ann 1000 l'isula l'à cumincjaa a vèss evangelizada.

La sò stòria la va innanz pian pianin fin ala metà del secul XIII, quand la passa suta la Nurvegja: in del 1380 la Nurvegja la finìss suta la Danimarca, e l'Islànda cun lee. Al cumincja inscì un legamm c'al narà innanz fin al 1918, ann ca l'è stada pruclamada l'autunumìa e al 1944, quand l'Islànda l'è diventada cumpletameent indipendeent. In del 1949 la vègn dent in dela NATO.

L'Islànda l'è staa ul primm paess del'Europa ca l'à vüü una dòna cumé Presideent dela Repüblica, dal 1980 al 1996 (Vigdis Finnbogadottir).

L'Islànda vardada dal satèlit in d'un dì d'invernu

Pupulazziun[<small>Mudifega</small> | mudìfica 'l sorgènt]

L'Islànda l'è semper stada pooch pupulada, vist anca i sò cundizziun natüraj; la pupulazziun, in dii secul, l'è nada sü e gju, e l'è rivada a un livèll stàbil dumé in del secul XX (la gh'era 100.000 abitaant in del 1925, e 200.000 in del 1967). Ga vör dì che in Islànda gh'è minga staa ul stèss fenomen ca l'à culpì l'Europa, sarìa a dì la diminüzziun dela natalità in dii ültimm ann; al vör dì che ul sò tàss de incremeent natüraal l'è un pu' püssee vòolt che in Europa.

La pupulazziun islandees al dì d'incöö l'è cunsiderada per püssee del 90% cumé ürbana: l'ünica citaa impurtanta l'è la capitàl Reykjavìk, e la segunda l'è Akureyri in del Nòort.

La lengua püssee duperada l'è l'islandees, una lengua germanica; la religjun duminaant l'è ul Prutestantesim.

Ecunumìa[<small>Mudifega</small> | mudìfica 'l sorgènt]

Barch da pèsca, isula de Heimaey.

La baas stòrica de l'ecunumìa islandesa l'è stada la pesca, anca se in dii ültimm ann la s'è svilüpada anca l'indüstria (grazzia suratütt a l'energia geutermica e idrueletrica a bun mercaa).

L'Islànda la g'à una flòta de quasi mila naff da pesca e la g'à una reet de stabilimeent per ul tratameent del pèss (cungelameent e scatulament); al cuntràri, ul reest del setuur primàri l'è propi puch in furma (agricultüra ga n'è puca, sa pienten pòmm de tèra, fènn e un pu' de früta e verdüra cultivada in dii sèrr).

L'ecunumia del paess la paar però ammò un pu' debula, anca se in tütt i modi ul livèll de vida dela pupulazziun l'è dii püssee vòolt d'Europa.



 
I Stat de l'Europa
LocationEurope.png
Albania | Andora | Armenia2 | Austria | Azerbaigian1 | Belgi | Bielorussia | Bosnia e Erzegovina | Bulgaria | Cechia | Cipro2 | Cità del Vatican | Croazia | Danimarca | Estonia | Finlandia | Frància | Georgia1 | Germania | Grecia | Irlanda | Islànda | Itàlia | Kazakhstan1 | Letònia | Liechtenstein | Lituània | Lussemburgh | Macedonia del Nord | Malta | Monaco | Moldavia | Montnegher | Norvegia | Paes Bass | Portogall | Polonia | Regn Unii | Romania | Russia1 | San Marin | Serbia | Slovacchia | Slovenia | Spagna | Svezia | Svízzera | Turchia1 | Ucraina | Ongaria
1. Stat parzialment in Asia. 2. Stat in Asia, però consideraa part de l'Europa per di reson storich e colturaj