Giove (pianeta)

De Wikipedia
Va a: navegá, truvá
Chest artícol a l'è scricc in Lumbàrt Orientàl, ortograféa unificàda Lombard oriental
Giove
Giove töt zó de la sonda spasiàla New Horizons endel 2007
Giove töt zó de la sonda spasiàla New Horizons endel 2007
Stella mader Sul
Classificazion Gigante gasùs
Parameter orbital
(a l'epoca J2000.0[1][2])
Semiass maggior 778 412 027 km
5,203 363 01 UA
Periaster 740 742 598 km
4,951 558 43 UA
Afaster 816 081 455 km
5,455 167 59 UA
Circonf. orbitala 4 888 000 000 km
32,674 UA
Period orbital 4 333,2867
(11,863 892 agn)
Period sinodegh 398,88 dé
(1,092 073 AGN)[3]
Velocità orbitala
12 446 km/s (min)

13 056 km/s (media)

13 712 km/s (max)
Inclinazion orbitala 1,30530°[4]
Inclinazion
dal equat. del Sol
6,09°[4]
Ecentricità 0,048 392 66
Longituden del
noeud ascendent
100,55615°
Argom. del perieli 274,19770°
Satellit 67
Anel 4
Dati fisegh
Diameter equat. 142 984 km[5][6]
Diameter polar 133 709 km[5]
Schissament 0,06487 ± 0,00015[5]
Superfiss 6,21796 × 1016 [7]
Volum 1,43128 × 1024 [3]
Massa
1,8986 × 1027 kg[3]
Densità media 1,326 × 103 kg/m³[3]
Acceleraz. de gravità in superfiss 23,12 m/s²
(2,358 g)[3]
Velocità de fuga 59 540 m/s[3]
Period de rotazion 0,413 538 021 d
(9 h 55 min 29,685 s)[8]
Velocità de rotazion
(a l'equatùr)
12 580 m/s
Inclinazion assiala 3,131°[3]
A.R. polo nord 268,057° (17h 52m 14s )[5]
Declinazion 64,496°[5]
Temperatura
superficiala
110 K (−163 °C) (min)
152 K (−121 °C) (media)
Pression atm. 20 – 200 kPa[9]
Albedo 0,522[3]
Dati d'osservazion
Magnituden app.
−1,61[3] (min)
−2,60[3] (media)
−2,808[3] (max)
Diameter
apparent
29,8"[3] (min)
44,0"[3] (medio)
50,1"[3] (max)

Giòve l'è 'l quìnt pianéta del Sistema Solar. El fà part de chèi ciamàcc pianéti estèrni o gasùs. El ciàpa el sò nòm del dio romàno omònim (Zeus endela mitulugìa gréca).

L'è 'l pianéta che g'ha la màsa piö grànda de töt el Sistéma Solàr e de sùl el fà dò ólte e mèza la màsa de töcc i óter mitìcc ensèma, 318 vólte chèla de la Tèra e tré ólte chèla de Satùrno che l'è el segónt piö grànt dòpo de lü.

La distànsa média 'ntra Giòve e 'l Sul l'è de 778 miliù de chilòmetri (presapóch 5,2 ólte la ditànsa média 'ntra la Tèra e 'l Sul) e 'l percór en òrbita 'ntréga ògna 11,86 agn.

L'è de cunsistènsa gasùza, furmàt per lo piö de idrògeno e élio, sènsa 'na superfìce intèrna definìda. 'Ntra le caraterìstiche particolàr de la sò atmosféra la piö vistùza l'è la gran maciùna rósa, 'n anticiclù enòrme sitüàt a latitüden trupicàla del emisfér sud. co la strütüra dei nìgoi a bànde scüre e zòne löstre e la dinàmica de l'atmosféra globàla determinada dei vèncc fòrti zonài a latitüdegn alternàde e velocità che rìa a 140 méter al segónt (504 km/h).

Strütura interna[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]

Giove, come che l'è fàt dedét

Dedét endel pianeta, l'idrògeno, l'élio e l'argon, i se cumprìme de menemà. L'idrògeno molecolàr el se comprìme 'nfìna a trasfurmàs enden lìquit de caràter metàlich a la profondità de presapóch 15.000 km de la superfìce. Piö sóta se pènsa che ghe sàpe 'na armèla ruciùza furmàda perlopiö de materiài zelàcc e piö spès che g'harès 'na màsa de sèt vólte piö grànda de chèla de la Tèra (aisebé che 'n modèl piö recènt el g'ha calculàt che la podarès rià a 14 o 18 vólte la màsa de la Tèra,[10] ma ghe apò a sèrte stüdiùs che i pènsa che ghe sàpe pròpe nisü nùcleo intèrno,[11] L'ezistènsa de divèrsi leèi de materiài l'è determinàda del stüde del potensial gravitasiunàl del pianéta mizüràt de le sónde spasiài che gh'è stat mandàt a 'ndagà 'l pianéta. Semài che 'n nùcleo intèrno el g'hès de ésega adilbù, la sarès 'na pröa a favùr de la teurìa segónt la quàla el sistéma solàr el se sarès furmàt de 'n disch pianetézem (còrp rucùs primordiài). Giòve el g'ha 'na màsa isé grànda che 'l g'ha gnemò liberàt el calùr cumulàt ai tép de la sò furmasiù e 'l g'ha doca 'na fónt intèrna de energìa calòrica che l'è stàda mizüràda con preciziù e la equival a 5'4 W/m².

Satèliti e anèi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]

Giòve el g'ha 'n sam de satèliti che ghe gìra 'ntùren (67 scuprìcc 'nfìna a al 2012) e 'n sistéma de anèi compagn de chèl de Satùrno ma en bèl pó piö déboi e furmàcc perlopiö de pólver, isé déboi tat che i è stacc scuprìcc apéna endei agn '90 del sècol XX, per mès de la sónda Voyager. Quàter dei sò satèliti, Ganimede, Io, Calisto e Europa el i éra scuprìcc amò Galileo Galilei endel 1610.

Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]

  1. Donald K. Yeomans, HORIZONS System, NASA JPL, 13 luglio 2006. URL consultato l'8 agosto 2007. — All'interno del sito, si vada su "web interface", quindi si scelga "Ephemeris Type: ELEMENTS", "Target Body: Jupiter Barycenter" e "Center: Sun".
  2. I parameter orbitai i se referés al center de masa del sistema de Giove e i è valùr osculadùr istantanei a l'epoca J2000.0. I parameter del centro de masa i è stacc ciapàcc a modèl perchè, al contràre del centro del pianeta, i g'ha mìa variasiù significatìve cauzàde de la atrasiù gravitasiunàla dei satèliti che ghe gira entùren.
  3. 3,00 3,01 3,02 3,03 3,04 3,05 3,06 3,07 3,08 3,09 3,10 3,11 3,12 3,13 (EN) David R. Williams, Jupiter Fact Sheet, NASA, 16 de noèmber del 2004. URL consultato il 19 ottobre 2015.
  4. 4,0 4,1 Aldo Vitagliano, The MeanPlane (Invariable plane) of the Solar System passing through the barycenter (GIF), home.comcast.net, 3 de bril del 2009. URL consultato il 10 aprile 2009 (archiviato dall'url originale il 20 aprile 2009).
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 P. Kenneth Seidelmann, B. A. Archinal, M. F. A'hearn, et.al., Report of the IAU/IAGWorking Group on cartographic coordinates and rotational elements: 2006, in Celestial Mechanics and Dynamical Astronomy, vol. 90, 2007, pp. 155–180, DOI:10.1007/s10569-007-9072-y. URL consultato il 28 agosto 2007.
  6. Come quota superficiala se ciàpa per convensiù chèla endoche l'atmosféra la g'ha 'na presiù de 1 bar.
  7. Solar System Exploration: Planets: Jupiter: Facts & Figures, NASA. URL consultato il 12 dicembre 2008.
  8. P. K. Seidelmann, V. K. Abalakin, M. Bursa, M. E. Davies, et al., Report of the IAU/IAG Working Group on Cartographic Coordinates and Rotational Elements of the Planets and Satellites: 2000, HNSKY Planetarium Program, 2001. URL consultato il 2 febbraio 2007.
  9. Probe Nephelometer, Galileo Messenger - NASA/JPL. URL consultato il 12 febbraio 2007.
  10. http://www.sondasespaciales.com
  11. NOTE: New Constraints on the Composition of Jupiter from Galileo Measurements and Interior Models