Netuno (pianeta)

De Wikipedia
Va a: navegá, truvá
Chest artícol a l'è scricc in Lumbàrt Orientàl, ortograféa unificàda Lombard oriental
Netuno
Netuno töt zó de la sónda Voyager 2 quan che l'ìa al pónt piö derènt
Netuno töt zó de la sónda Voyager 2 quan che l'ìa al pónt piö derènt
Stella mader Sul
Descuprii 23 de setèmber del 1846[1]
Descovridor Urbain Le Verrier
John Couch Adams
Johann Galle
Classificazion Gigante gasùs
Parameter orbital
(a l'epoca J2000)
Semiass maggior 4 498 252 900 km
30 06 896 348 UA
Periaster 4 459 631 496 km
29,81079527 UA[2]
Afaster 4 536 874 325 km
30,32713169 UA[2]
Circonf. orbitala 28 263 000 000 km
188 925 UA
Period orbital 60 223,3528
(164,88 agn)[3]
Period sinodegh 367,49 [4]
Velocità orbitala
5,385 km/s (min)

5,432 km/s (media)

5,479 km/s (max)
Inclinazion orbitala 1,76917°
Inclinazion
dal equat. del Sol
6,43°
Ecentricità 0,00858587
Longituden del
noeud ascendent
131,72169°
Argom. del perieli 273,24966°
Satellit 14
Anel 10
Dati fisegh
Diameter equat. 49 528 km[5][6]
Diameter polar 48 681 km[5][6]
Schissament 0,0171
Superfiss 7,619 × 1015 [3][6]
Volum 6,254 × 1022 [4][6]
Massa
1,0243 × 1026 kg[4]
Densità media 1 638 kg/m³[4]
Acceleraz. de gravità in superfiss 11,15 m/s²
(1,14 g)[4][6]
Velocità de fuga 23,5 km/s[4][6]
Period de rotazion 16,11 ure
(16 h 6 min 36 s)[4]
Velocità de rotazion
(all'equatore)
2 680 m/s
Inclinazion assiala 28,32°[4]
Temperatura
superficiala
50 K (−223 °C) (min)
53 K (−220 °C) (media)
Albedo 0,41[4]
Dati d'osservazion
Magnituden app.
7,70[4][7] (min)
7,84[4][7] (media)
8,00[4][7] (max)
Magnituden ass. -6,93
Diameter
apparent
2,0"[4][7] (medio)
2,4"[4][7] (max)

Netuno l'è chèl dei òt dei pianéti del Sistema Solar en ùrden de distànsa del Sul, el quart per diàmetro e 'l tèrs per masa. Dàto che Plutone l'è mìa piö cunsideràt en pianeta a töcc i efècc ma 'n pianeta-nano, Netuno l'è ach el pianeta piö delóns del Sul 'ntra chèi del nòst Sistema Solar. Netuno el g'ha 'na masa de 17 vólte piö grànda de chèla de la Tera e de póch piö grànda de chèla del sò quàze-zemèl Urano.

Scuprìt la séra del 23 de setèmber del 1846 de Johann Gottfried Galle col telecòpio de l'Oservatóre astronòmich de Berlino, e de Heinrich Louis d'Arrest, en stüdènt de astronomìa che ghe dàa 'na mà,[1] Netuno l'è stat el prim pianeta a éser stat troàt per mès de càlcoi matemàtich prim che coi strümèncc de oservasiù dirèta: de le iregolarità endel'òrbita de Urano la g'ha fat pensà ai astrònomi che ghe fös piö delóns de Urano, amò 'n pianéta, gnemò cunusìt che 'l distürbàa la sò òrbita. E difati l'è stat troát apéna en gràdo del pónt calculàt. La sò lüna Tritone l'è stada troàda póch tép dòpo, ma nisü dei óter 13 satèliti natürai l'è piö stat scuprìt prìma del secol XX. El pianeta l'è stat vizitàt apéna 'na ólta de 'na sónda spasiàla, la Voyager 2 che la gh'è pasàda derènt ai 25 de óst del 1989.

Netuno el g'ha 'na cumpuzisiù mìa tat diferènta de chèla de Urano e diferènta envéce de chèla dei giganti gasus piö grancc Giove e Saturno. L'è per chèsta rizù che i astrònomi i preferés tratài come 'na clas separàda ciamàda gigànti giasàcc. La sò atmosféra, aisebé che la g'hape en cümü con chèla de Saturno e Giove la bondànsa de idrògeno e elio, la g'ha però 'na prupursiù bèla grànda de "gias", come l'aiva, l'amoniaca e 'l metano, ensèma a tràse de idrocarbùri e fórse de azoto.[8]

Al contràre, la part intèrna del pianeta l'è cumpunìda perlopiö de gias e córne compagn del sò quàze-zemèl Urano. [9]

Le tràse de metano che se tróa endèi leèi pö estèrni de l'atmosfera le ghe dà 'l sò culùr celèst caraterìstich.[10]

Netuno l'è 'n pianéta che g'ha i vèncc piö fòrti de töcc i óter pianéti del Sistéma Solàr. Le sónde le g'ha mizüràt folàde che riàa e pasàa fò i 2100 km/h.[11]

Ai tép del pasàgio de la sónda Voyager 2, endel 1989, l'emisfer sud del pianeta el prezentàa 'na gran maciùna scüra paragunàbil a la Gran Màcia Rósa de Giove; la temperadüra dei nìgoi piö alcc de Netuno l'ìa de −218°C, giöna de le piö frède del Sistema Solar, per vìa de la gran distànsa del Sul.

Pò a Netuno el g'ha 'n sistéma de anèi, scuprìt endei agn '60 e confermàt de la sónda Voyager 2.

Paràmetri orbitài[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]

Netuno el fà 'n gir entùren al Sul en presapóch 164,79 agn terèstri. La sò òrbita la g'ha 'n inclinasiù de 1,77° en relasiù al pià de l'eclìtica e 'n ecentricità de 0,011, isé che la distànsa 'ntra Netuno e 'l Sul la cambia de 101 miliù de chilòmetri 'ntra i póncc de l'òrbita endoche 'l pianeta l'è piö arènt e piö delóns de la nòsta stèla.

La sò òrbita la se 'ncrùza con chèla de Plutone ma i du corp i è 'n risunànsa orbitàla de 2:3 (völ dì che 'ntat che 'l Netuno el fa 3 gir entùren al sul, Plutone 'l na fà tré) e chèsto — ensèma a la bèla inclinasiù del pià obitàl de Plutone — 'l fà sé i pöde mài scuntràs.

'Na rotasiù entùren al sò as envéce la düra 16,11 ùre. L'as de rotasiù l'è 'nclinàt de 28,32° en rapórt al pià orbitàl, en valùr confrontàbil con chèl de la Tèra (23°) e de Marte (25°).

Al de là de l'òrbita de Netuno gh'è 'n mòcc de óter còrp celèscc che gìra entùren al Sul; chèsti ogècc i è stàcc ciamàcc col nòm coletìf de ogècc transnetünià, 'ntra chèsti, chèi piö gròs i è clasificàcc come pianéti-nani e i piö 'mportàncc i è 'l zà lüminàt Plutone, Makemake, Eris (el piö grant de töcc) e Haumea.

Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]

  1. 1,0 1,1 Calvin J. Hamilton, Neptune, Views of the Solar System, 4 agosto 2001. URL consultato il 2 maggio 2011.
  2. 2,0 2,1 Donald K. Yeomans, HORIZONS System, NASA JPL, 13 de löi del 2006. URL consultato l'8 de óst del 2007.
  3. 3,0 3,1 Neptune: Facts & Figures, NASA, 13 de noèmber del 2007. URL consultato il 14 de setèmber del 2007.
  4. 4,00 4,01 4,02 4,03 4,04 4,05 4,06 4,07 4,08 4,09 4,10 4,11 4,12 4,13 David R. Williams, Neptune Fact Sheet, NASA, 1º de setèmber del 2004. URL consultato il 14 de óst del 2007.
  5. 5,0 5,1 Seidelmann P. Kenneth, Archinal, B. A.; A’hearn, M. F. et al, Report of the IAU/IAGWorking Group on cartographic coordinates and rotational elements, in Celestial Mechanics and Dynamical Astronomy, vol. 90, Springer Netherlands, 2007, pp. 155–180, DOI:10.1007/s10569-007-9072-y, ISSN 0923-2958 (Print). URL consultato il 7 de mars del 2008.
  6. 6,0 6,1 6,2 6,3 6,4 6,5 Riferit al leèl de presiù atmosferica de bar.
  7. 7,0 7,1 7,2 7,3 7,4 Fred Espenak, Twelve Year Planetary Ephemeris: 1995–2006, NASA, 20 luglio 2005. URL consultato il 9 de zenér del 2009.
  8. J. I. Lunine The Atmospheres of Uranus and Neptune sö Annual Review of Astronomy and Astrophysics - 1993
  9. M. Podolak, A. Weizman, M. Marley Comparative models of Uranus and NeptunePlanet. Space Sci. vul.43, nömer 12, pag. 1517–1522- 1995}}
  10. Kirk Munsell, Smith, Harman; Harvey, Samantha, Neptune overview, su Solar System Exploration, NASA, 13 novembre 2007. URL consultato il 20 febbraio 2008.
  11. V. E. Suomi, Limaye, S. S.; Johnson, D. R., High Winds of Neptune: A possible mechanism, in Science, vol. 251, nº 4996, AAAS (USA), 1991, pp. 929–932, DOI:10.1126/science.251.4996.929, PMID 17847386.