Gandì

De Wikipedia
Va a: navegá, truvá
Lombard Occidental Quel articul chì l'è scrivüü in Lumbard ucidental, cun l'urtugrafia ünificada.


Cuurdinàde geogràfiche: 45° 49' N 9° 54' E

Gandì
Gandino-Stemma.png
Gandino1.jpg
Map of region of Lombardy, Italy - grey.svg
Stàto Itàlia
Regiù Lombardia
Pruvincia Bèrghem
Cuurdinàde 9°53′51″ E
45°48′32″ N
Vedè sü la mapa
Abitàncc 5 434 ab.
Superfìce 29,1 km²
Densità 187 ab/km²
Altèsa 552 m s.l.m.
Cümü tacàcc Casnìch, Cazzà, Serét, Clüsù, Énden Gaià, Lèf, Pèa, Nòssa, Ranzanìch, Ruèta, Sùer
CAP IT-24024
Còdes ISTAT 016108
Prefìs tel. 035
Sit uficiàl del cümü

Gandì (Gandín in Insübregh) l'è un cumün de la Val Seriana che 'l se tröa a vint-quater chilometer de Berghem a 550 meter sura 'l nivel del mar. El cünta 5 434 abitant (dato del Dicember 2015[1]), cont ona süperfis de 29,1 km² e ona densità de popolaziun de 187 ab./km².

L'Istoria del Paes[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]

Gandì 'l par che 'l gh'abia i so redis in de la prima mitaa del quint secul inans de Crist. El prenzipi del so clu istoregh, Gandì 'l ghe l'ha 'vüü in de l'etaa de mezz: l'è del 6 de Lüj de l'an 1233 l'at de emanzipassiun, cunt el qual el popul gandines el s'è ciapaa la libertaa di duè füdataj. El palpee de l'at, lungh un bel 6,5 meter, l'è ancamò tegnüü in paes al didincö.

Düranta la segunda guera mundiala, in di agn de l'ucüpassiun di nazi-fascista, hin staa scundüü a Gandì di Giüdee vegnüü de föra. La gent che l'ha tolt part a chel' uperassiun de jüd chi l'è stada tanta e, anca se 'l paes l'è staa restelaa di fascista pü völt, la red de prutessiun l'è restada franca e de Giüdee n'è 'gnüü depurtaa gnanca vün. El 25 de avril del 1948, i Giüdee traa al segür a Gandì, gh'han daa al cumün un palpee de rengrassiament. El 9 de avust del 2004, l'Istitüt Yad Vashem de Gerüsalem el gh'ha daa al Vincenzo Rudelli, al Giovanni Servalli e ai spus Francesco Lorenzo e Maria Chiara Nodari e Bortolo e Battistina Ongaro, la volta unurifescensa de giüst intra i nassiun.[2]

Lengua[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]

La parlada de Gandin l'è vöna de quij parlad lumbard un puu particular già che, tra l'olter, l'ha mantegnüü, fin al didincö, la cumbinassiun cunsunantega "pl", "cl", "fl", "bl" (plöf, "claf", "glazz", "flur", "blàa", inscambi di püssee cumün "piöf", "ciaf", "giazz", "fiur", "biàa") e 'l spustament vucalegh de "a" a "e" ("egua" inscambi di püssee cumün "agua" u "acqua"): düü trat tipegh e cumünabej del Rumanc e del Lumbard Alpin.[3]


Evulusiù demogràfega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]

L'andament del nümer dei abitant del cumün de Gandìn l'è mostraa in de la tabela chì suta



Abitàncc censìcc



Galleria de Foto[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]

Referens[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]

  1. Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.
  2. Israel Gutman, Bracha Rivlin e Liliana Picciotto, I giusti d'Italia: i non ebrei che salvarono gli ebrei, 1943-45 (Mondadori: Milano 2006), pp.178-80.
  3. Bergamaskische Alpenmundarten, Karl von Ettmayer

Ligam in sü la Red[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]