Lenguv indoeuropej

De Wikipedia
(Rimandaa da Lenguv Indo-Europej)
Va a: navegá, truvá
Lombard Occidental Quel articul chì l'è scrivüü in Lumbard ucidental urtugrafia ünificada.


I lengu indoeuropej i cumprendan una familia de cent e pü lengu imparentaa tra lur. Qula familia chì la ciapa drenta quasi tütt i lengu dl'Europa, el nord del cuntinent indian (Asia del Sud), el plató iranian (Asia del Süd-òvest), e un bel po de l'Asia central La familia indoeuropea la gh'ha el nümer püssè grand de parlant de tütt i famili linguistich ricunusü, e i so tusann j'hinn parlà da pü o meno tri miliard de gent.

I Pajis in verd escür j'hinn qui induè che se parla principalment lengu Indo-Europej


I Grüp Principal[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]

Deent in de la fameja lenguistica induereupea sa pöden individüà diferent grupp:

Grüpp Neulatin o rumaanz[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]

Al cumprent l'area dii paes ca parlenn una lengua ca la vegn dal latin vulgaar (leench rumaanz); a inn metüü suratüt in de l'Europa del süd, föra che la Rumanía e la Muldavia. I grandi lench neulatin a hinn l'italian, ul spagnöö (castejan), ul frances, ul purtughes e ul rümen. I lench neulatin a hinn parlaa in di chii paes chì, püü un quaj tocch de olter staat: ul Belgi meridiunal (cjamaa anca Valonia), un quaj cumün in de la penisula de l'Istria in Cruazia, i cantuni Grisgjun e Tisin in Svízzera e un quaj sit in Ungaría indué sa parla ul rümen.
In part a lur gh'inn dii lench ca gh'hann no ul status de lench uficjaj, ma a hinn dumé lench regjunaj:

Grüpp Germanich[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]

Chel grupp chì al tegn deent tüta l'Europa de nurdovest e un tocch de quela central. Ul gross de l'Europa germanica l'è de religjun prutestant, anca se in del süüt de la regjun (Baviera, Austria, Svízzera) sa prufessa la religjun catolica
L'area germanica la quata la Germania, la Danimarca, la Svezzia, la Nurvegja, la Finlandia (dumé i cumün ca parlen ul svedees), l'Islànda, i isul Faroer, i Paes Bass, un tocch del Belgju (la regjun dii Fiander), l'Austria, la Svízzera tudesca, i dü isul britanich.
In dii sécul indree un badalücch de tudesch a inn naa a vif in de la Rüssia e in del Kazakhstan: adess a furmen ul grupp dii tudesch del Volga; ul tudesch l'è parlaa anca da i abitaant del Süüt Tiröö, in de l'Itàlia del nòort.
Dii dialett de urigin germanica a inn parlaa in part de la Francja (Alsazzia, regjun de la Musela, Lurena), in del Lüssemburg (lezeburjeesh); una quaj cumünitaa germanofuna la gh'è anca in Itàlia, in dii Dulumiit e in sü l'altupiaan de Asiach. Olter leench regjunaj germanich a inn duperaa in Germania (l'Alemann, ul voolt tudesch. ul frisun).
Una lengua curiusa, in del muunt germanich, a l'è l'yiddish: l'è una derivazziun del voolt tudesch, duperada da i gjüdee de l'Europa de l'est; la sa scriff cunt l'alfabet gjüdaich.

Grüpp Slaf[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]

Bilinguiism pulacch-cassübian.

I leench de urigin slava a inn spantegaa in tüta l'Europa urientaal e sa pöden spartì in trì broch:

  • leench slaf meridiunaj: ul seerp, ul cruatt, ul sluven, ul macedun, ul bülgar; seerp, macedun e bülgar a duperen l'alfabett cirilich, vista la cultüra urtudossa, inveci ul cruatt e ul sluven, paees catolich, a duperen l'alfabett latin;
  • leench slaf ucidentaj: ul pulacch, ul cech, ul sluvacch, ca duperen l'alfabett latin;
  • leench slaf urientaj: ul rüss (cjamaa anca rüss graand), ul bielurüss (rüss bianch), l'ücrain (cjamaa rüss piscinin); vista la cultüra cristiana urtudossa de tütt e trì i paees, a inn scrivüü cunt l'alfabett cirilich.

In part a chii leench uficjaj chì, recugnussüü a livell nazziunaal, sa pöden incuntrà anca dii leench regjunaj, minga uficjaj, cumé ul cassübian (parlaa in de la regjun de la Pumerania in Pulònia) e ul surab, parlaa in d'un quaj cantun de la Germania de l'est.

Grüpp Baltich[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]

Al tegn deent i dü leench uficjaj de la Lituània e de la Letònia.

Grüpp Celtich[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]

Ga fann part un pu' de leench, parlaa in de la zona dii isul britanich; chii leench chì g'ann minga ul status de leench uficjaj. I leench celtich a inn i leench Gaelich (parlaa in Irlanda, Scozzia, Galess, isul del Canaal, Curnuvaja) e ul bretun (parlaa in Francja, in de la regjun de la Bretagna).

Olter grüpp minuur[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]

Semper in de la fameja indueurupea gh'inn dii broch minuur, rapresentaa da dumé una lengua:

  • greech, parlaa in Grecja, a Cipru e in d'un quaj sitt in Itàlia meridiunaal;
  • albanees, parlaa in Albania e, anca lü, in d'un quaj cumün de l'Itàlia del süüt;
  • armeen, parlaa in del staat de l'Armenia e in tütt i sitt indué a inn emigraa i armeen in de la sò stòria (diaspura armena).