Bidens

De Wikipedia
Jump to navigation Jump to search
Chest artícol a l'è scricc in Lumbàrt Orientàl, ortograféa unificàda Lombard oriental
Bidens
or.: furbizìna
Bidens triplinervia
Bidens triplinervia
Classifigazion sientífiga
Regn: Plantae
Division: Magnoliophyta
Clas: Magnoliopsida
Ùrden: Asterales
Famìa: Asteraceae
Sota-famìa: Asteroideae
Stìrpa: Coreopsideae
Zèner: Bidens
L.

Bidens L., 1753 (en bresà: furbizìna[1]) l'è 'n zèner de piànte erbàcee anöàle o perèni che fà part de la famìa botànica de le Asteraceae.

I è piànte zoocore che völ dì che la sò somésa la se tàca ai vistìcc, al pél dei animài o a le pène dei ozèi e i è trasportàde isé vèrs dele zòne nöe de colonizà. En chèsta maniéra le spéci del zèner Bidens i è riàde a creà colònie pò a gran distànse e 'nfìna a tacà sö ìzole 'n mès ai océani. Vergöne de chèste se le tróa en teretóre limitàcc e divèrse i è al dé d'encö en perìcol de estinsiù, per ezèmpe endèle ìzole Hawaii. Per vìa de l'asènsa de mamìfer natìd en chèste ìzole, quach vergöna de le spéci de Bidens de le ìzole oceàniche le g'ha la somésa che g'ha de méno de pelacì per tacàs e al sò pòst le g'ha svelöpàt dele caraterìstiche che i a àidia a éser trasportàde del vènt.


Tasonomìa[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]

Cladogràma Bidens-Coreopsis
(gh'è segnat 'na quach spéce spontànea che se tróa söl teretóre italià)

El zèner Bidens l'è 'mparentàt de vizì col zèner Coreopsis, e 'n sèrti càzi l'è difìcil determinà se 'na dàta spéce l'è de cunsiderà de 'n zèner o de l'óter; en piö, par che 'l zèner el sàpe mìa monofilétich.[2]

La tasonomìa del zèner Bidens per chèste rizù l'è cunsideràda "caòtica"[3], e 'l nömer de spéci che fà part de chèsto zèner l'è mìa gnemò stat definìt con ciarèsa, se cunsìdera che le pöde véser alméno 'ntra le 150 e le 250[4][5], con vergü che pènsa che 'l nömer giöst el g'hape de éser mìa tat delón de le 230.[6][7]

Distribusiù e habitat[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]

Le spéci del zèner Bidens i è distribüìde endèle zòne tropicài e 'ndèle regiù càlde temperàde de töt el mónt.[6] Le piö tàte de le spéci se le tróa endèle Amèriche, en Africa, e 'n Polinézia. Ghe n'è vergöne pò a 'n Europa e 'n Asia.[3]


L'habitat tìpich i è i pòscc ömecc, i pracc palüdus, le spónde de le póce e dei córs de àiva, ma apò zòne a égher (sèrte spéci i è cunsideràde 'nfestàncc).

De le 11 spéci spontànee de la flòra italiàna, apéna sich le crès sö le Alp. La tabèla ché sóta la mèt en evidènsa 'na quach informasiù a mèret de l'habitat, de le caraterìstiche del teré e de la distribusiù de le spéci alpìne[8].

Spéce Comunità
vegetai
Leèl
de vegetasiù
Tìpo de teré pH Leèl tròfich Aiva Ambient Zòna alpìna
B. bipinnata 2 culìna Ca – Si neutro alt medio B1 B2 Töt l'arch alpì
(escl. CN PN UD)
B. cernua 2 culìna Ca – Si neutro alt mis A3 CN TO VA CO TN BZ VR BL
B. frondosa 2 culìna Ca – Si neutro alt ömet A4 B2 B5 Töt l'arch alpì
(escl. VC PN)
B. radiata 2 culìna Ca – Si neutro alt mis A4 B2 B5 UD
B. tripartita subsp bullata 2 culìna Ca – Si neutro alt mis A3 A4 B5 I2 NO
B. tripartita subsp tripartita 2 mut
culìna
Ca – Si neutro alt mis A3 A4 B1 B2 B5 Töt l'arch alpì
(escl. VA BG VR)
Legènda e nòte a la tabèla.

Caraterìstiche del teré con “Ca/Si” se referés a préde de caràter intermedio (calcar silìcei e laùr che se 'nsömèa); se ciàpa en cunsidersiù apéna le zòne alpìne del teretóre italià (se ìndica le sìgle de le pruvìnce).
Comunità vegetài: 2 = comunità teròfiche piuniére nitròfile
Habitat: A3 = ambièncc acquàtich compàgn de le rìe, le póse, i fòs e le làme; A4 = ambièncc ömecc, che vé daquàcc o inondàcc per sèrte perìodi o ümidità variàbil; B1 = ciós, coltüre e teré a égher; B2 = ambièncc rüderài, scarpàde; B5 = rìe, arènt ai córs d'àiva; I2 = bosch de latifòie.


Galerìa[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]

Riferimèncc[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]

  1. Giovan Battista Melchiori, "Vocabolario bresciano - italiano", 1817, [1]; scaricàbil per entréch ché: [2] (rist. anast. del Giornale di Brescia, 1985)
  2. Crawford, D. J. and M. E. Mort. (2005). Phylogeny of Eastern North American Coreopsis (Asteraceae-Coreopsideae): insights from nuclear and plastid sequences, and comments on character evolution. American Journal of Botany 92(2), 330-36.
  3. 3,0 3,1 Ganders, F. R., et al. (2000). ITS base sequence phylogeny in Bidens (Asteraceae): Evidence for the continental relatives of Hawaiian and Marquesan Bidens. Systematic Botany 25(1) 122-33.
  4. Bidens. Flora of North America.
  5. Bidens. Flora of China.
  6. 6,0 6,1 Bidens. New South Wales Flora Online. National Herbarium, Royal Botanic Garden, Sydney.
  7. Bidens. The Jepson eFlora 2013.
  8. AA.VV. Flora Alpina, vulüm I, 2004 - Zanichelli , Bologna - pg. 468 - 470