Tisin (fiüm)

De Wikipedia
Va a: navegá, truvá
Lombard Occidental Quel articul chì l'è scrivüü in Lumbard ucidental urtugrafia ünificada.


Tisin
Sesto Calende.jpg
Nasiù bandiera Svizzera
Flag of Italy.svg Italia
Regiù Blank.pngWappen Tessin matt.svgBlank.png Tisin
Stemma Piemont
Flag of Lombardy.svg Lumbardia
Longhèsa 248 km
Portàda média Al Pont de la Becca 348
a Magadin 69 m³/s
Bacino idrografich 7 228 km²
Altèsa de la sorgènt 2 478 méter sùra 'l leèl del mar
El nas Pass de la Nuvena (Nufenenpass)
El và a finì arent a Linarö
Wikiquote-logo.svg
«E Tisin al porta via, pian pianin, in s’la curent,
Tüt i cà d’la me Pavia ch'a s disolvan in tal gnent.»
( Canto Radìs, Ticinn Canntal)
Ul fiümm a Sèst

El Tisin o Tesin (alter parnunzi: [ta'ziŋ] a Bidree e Osch, [ta'ʒiɲ] a Iragna, Ludrin e Biasca, [al tsik] o [dziŋ] a Gajaa, [ul ti'zeŋ] a Dairagh, [ul ti'zɛ̃ː] a Bienaa; italian: Ticino; tudesch e frances: Tessin; latin: Ticinus; spagnö Tesino) l'è un fiüm de la Svizzera e de l'Italia del nord; el quata un basin de 7.230 km². El toch che 'l passa in mez a Pavia l'è ciamaa anca Canal in la tradiziun lucal, menter che in certi zonn de la Leventina l'è ciamaa la Fim.
El nass arent al Pass de la Nuvena, al cunfin tra 'l Cantun Tisin e la Pruvincia del Verban-Cüsi-Ossula, dopu de che 'l traversa la Val Bidree, la Val Leventina e 'l Pian de Magadin prima de bütàss in del Lagh Magiur. Ne vegn föra a Sest e 'l cur in direziun süd-est marcand el cunfin Lumbardia-Piemunt; arent a Pavia (4 km inver val) el cunflüiss in del Po, dopu 248 km de curs, cunt una purtada media anüal de 350 m³/s (che ne fan el püssee rich de aqua tra i aflüent del Po).

El fiüm al gh'a granda impurtanza ecunomica; in Svizera l'è duperaa per fà 'ndà i centrai idrueletrich, inveci in Italia l'è duperaa per irigaziun de la pianüra padana (el Navili Grand el part dal Tisin).
L'ambient natüral del fiüm l'è, al cuntrari de quasi tücc i fiüm italian, ben tegnüü: i sò spund italiann a hin prutegiüü da dü parch natürai regiunai (Parch natüral de la val del Tisin, quel lumbard e quel piemuntes) cunt una süperfis tutala de püssee de 97.000 ha, che ne fan l'area natürala de fimm püssee granda in Europa.

Cumün traversaa dal Tisin[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]