Dialet bulugnes

De Wikipedia
Sata a-a navegassion Sata a-a serchia
Lombard Quell articol qì l'è scrivud in Lombard, cond l'ortografia Scriver Lombard.

El dialet bolognes (nom nativ: dialàtt bulgnaiṡ) a l'è un dialet de l'Emilian, parlad soratut in de la Provincia de Bologna e in d'un quai paes di pruvince intorna.
A l'è ciamad anca Emilian sud-oriental.

Difusion e variants[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]

Oltra qe in de la Provincia de Bologna (fœra qe in de la zona de Imola, indov se parla el Rumagnœ) el Bolognes l'è parlad a Castelfranco (Provincia de Modena), in d'una quai frazion de Sambuca Pistoiese (Provincia de Pistoia), Cento, Sant'Agostino, Poggio Renatico e Argenta (Provincia de Ferara).
El lenguista Daniele Vitali a l'ha trovad ses variants diferents de 'sto dialet:

Carateristege[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]

Fonetiga e ortografia[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]

El Bolognes, compagn del rejan e del modenes, el g'ha una sua ortografia standardizada. Vedem per esempi una fras:

Wikiquote-logo.svg
«Tótt i èser umàn i nâsen lébber e prezîṡ in dgnitè e drétt. Låur i an la raṡån e la cusiänza e i s an da cunpurtèr ón con cl èter cme di bón fradî»
(Deciarazion universal di derits de l'om, art. 1)

Qe in d'un'ortugrafia pan-emiliana podarissom scriver inçì:

Wikiquote-logo.svg
«Tot i esser uman i nassn leber e prezis in dgnitä e dret. Lour i han la rason e la cussienza e i s'han da cnpurtär on con cl'äter cmé di bon fradii»

Esempi de lengua del Vottcent[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]

La parabola del Fiœ Strason[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]

Un zert om avè dû fiû.
E al più pzein 'd questi dess al päder: "Pä, dam la mì part dla roba che 'm toca!" e ló 'j partè la roba.
E dop nen pur assä dé, mess insem agn cosa, l'andò vì 'nt un paieis luntän, e là 'l strussiò la sò roba, vivend da trop murbein.
E dop ch'l'av strussiä tut, al vgnè una gran carestì in quel paieis, e ló cminzò a truvärs in bisogn.
E l'andò e al s'mess al servezzi d'un ztadein 'd quel paieis, e quest al mandò int un sò lugh a badär ai purzî.
E l'aveva vuja d'impirs la sò pänza 'd quel iand ch'i purzî magnäven, e 'nsun j'in däva.
Intant, pensand mej ai fat sù, al dess: "Quanti garzon in cà 'd mì päder i han dal pän d'avanz, e mè què intant a mor 'd fam!"
A turò su e s'andarò da mì päder e a 'j dirò: Pä, a i ho fat un gran tort al Zil e a vò!;
Zà a 'n son più degn d'esser ciamä voster fiol; tulìm cm'un di voster garzon!".
E, tuland su, al vgnè da sò päder. Meinter l'era anch luntän, sò päder al l'hì vest, e al s'muvè a cumpassion, e curendij incontra, al s'ij trè al col, e s'al basò.
E al fiol a 'j dess: "Pä, a i ho fat un gran tort al Zil e a vò!; zà a 'n son più degn d'esser ciamä voster fiol; tulìm cm'un di voster garzon!"
Alora 'l päder dess ai sù servitur: "Prest, tulî fora l'abit mijor e vstîl, e mtîl in did l'anel e i scärp int i pî;
e condusî què un vidèl ingrassä e amazzäl, e fein tantara!
Perchè 'st mì fiol l'era mort e s'è arsussitä; l'era pers, e s'è truvä". E i cminzon a fär tantara.
Intant al fiol più grand l'era in campagna e, vgnand, e avsinands a cà, 'l sintè la sinfunì e i cantur.
E al ciamò un servitor e s'i dmandò cosa fuss quest.
E ló 'j dess: "L'è vgnû voster fradel, e voster päder l'ha fat amazzär un videl ingrassä, perchè 'l l'ha turnä a 'veir san e svelt".
Alora ló s'instizzè e an vleva andär denter. Al päder 'd ló donca, vgnû fora, cminzò a pregärel.
Ma ló, arspundend, dess a sò päder: "Guardè, l'è tant ch'av serev, e mai a i ho dsubidê a un voster cmand, e vù mai m'avî dä un cavrèt da fär una striva con i mì amigh;
ma subit pò ch'è arivä 'st voster fiol, chi s'è magnä tut al sò con del dunazzi, avî amazzä un videl ingrassä".
Ma ló 'j dess: "Fiol mì, tè t'ì semper migh, e tut la mì roba è tò;
intant cunvgneva fär tantara e goder, perchè 'st tò fradel l'era mort e s'è arsussitä; l'era pers, e s'è truvä".
Bernardino Biondelli, Saggio sui dialetti gallo-italici, 1853, pag. 224

Ona novella del Boccasc[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]

A degh donca ch'int al teimp dal prem re 'd Zipri, dop l'aquest fat dla Tera Sänta da quel franzeis ch'i geven Gufred ed Bujon, l'intravgnè che una zentildona 'd Guascogna l'andò pelegrinand al Sepoulcher; e int al turnär indrì da ladrunzet e om ed malafata a 'j fó fata vergogna e a psî pinsär vó quel ch'a 'j fó fat; ed mod ch'la 's lamintäva purassà ständ ed mala voja, tant ch'la 'n truväva lugh; e acsè la pinsò d'andär dal re, perchè a 'j fäss rason. Ma 'j fó det da zert ch'la pseva metr'al sò cor in pas, che la 'n farè 'ngota, perchè l'era un om fred e tant da poch e acsè mincion ch'non solameint an fäva giustezia del pultrunari, e del'inzuri e tort ch'eren fat ai äter, mò s'aj n'era bein fat anch a ló, con vituperi al s'li passäva, e 's li pateva; a täl ch'endson era castigä, sebein vgness l'umour a qualcon ed sfugärs a farij dspet e del vergogn. Udend acsè la dona, cmod e dsprä, ne psend veder el vendet e aveir un po' cunfort dal sò dulour, la pinsò 'd vleir mutegiär e sponzr'al al re, e tucärl int al sò viv dla sò dapucagen e trascuränza; e acsè, mal evstê, sgarmiä e tota sporca, pianzend la 'j andò dinänz e s'ij dess: "Sgnour mì, en t'pinsär ch'at sepa vgnô dinänz perchè 't fagh el mì vendet de l'inzuri ch'm'ein stä fat da zert galiut, ma inscambi 'd queli at pregh bein che 't m'insegn almänch cum t'fa a supurtär queli ch'a intend ch'i 't ein fati dal zeint älti; azziò ch'a possa imparär d'guernärom, e 'd supurtär anca mé la mì cun pazienza; la quäl, Dio sa bein ch'at la dunarè vluntira e tänt piò, ch'a ved ch't'ì un om da zò, ed acsè bona pästa".
Aloura 'l re al se dsuniò e ch'tintänds al cminzò a pinsär al fat sò, e al s'vergugnò a täl che fé 'l vendet malameint de l'inzuri ch'i eren stä fat a cla dona; e pò al dvintò brosch, contra tot quî ch'fäven coss ch'n'eren da fär e ch'n'aveven rispet a l'unour dla curona, seimper da lè inänz.
Giovanni Papanti, Parlari italiani in Certaldo, 1875, pag. 135-136

Vos corelade[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]

Ligam de fœra[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]