Scumagna

De Wikipedia
(Rimandaa da Scurmagna)
Va a: navegá, truvá
Ludesàn Chel articul chi l'è scrivüd en ludesan cun urtugrafìa ünificada

La scumagna (anca scormagna[1], scolmagna[2] o scormegna; en lombàrt orientàl la corespónt al scötöm o suernòm) l'è 'na parola lumbarda che la stà a indicà un schers o anca un suranum dai a 'na persuna, a 'na famija, a un grüp de persune o ai abitànt de un paés o de una sò zona.

Cuntegnüü

Urigin [Mudifega]

L'üsànsa l'è tìpica d'la val padana e ind el specifich d'la Lumbardìa, dal nord de l'Emilia indùe l'è ciamada Scutmâj, d'i teritori püssè urientài dal Piemùnt indùe la ciapa el num de Stranòm, Stragninòm o Straninòm, dal Monferin indùe se dis Suvernòm o Numbrage e de la Ligüria indùe l'è ciamada Numiaggi.

Le scumagne i gh'erun bele ind a l'età de mes, ma i en andaie prugressivamént a perdoss da la metà al vintesim secul par el fenomen de l'imigrassión de massa e de intermigrassión tra i paés. Gran part d'le scumagne cunussüde amò al dì d'incö i en d'urigin utucentesca.

Quasi tüti i paés tra le pruincie de Nuara, Munsa, Milàn, Pavìa, Lod, Bergum, Bressa e del teritori cremàsch i gh'an 'na sò scumagna che, quasi sempor l'è staia inventada e druada dai abitànt d'i cumün arént cun irunìa o cun disprèss, par el fort sentimént campanilistich e de apartenensa che gh'era tra i paés de campagna.

⇒ Berg.

Esèmpe de scötöm bergamàsch

  • Corina e Bosòcc per i dò ram de la famèa Griti de Alzà;
  • S-ciupì per i Manzù de la Al Piana 'n Róncola.
  • Dato per öna famèa de Ròta Grasiùs de Mapèl dal nòm de ün antenàt che l'se ciamàa Deodato.
  • Castelècc per öna famèa de Castèi de Barsana.
  • Cóce per öna famèa de Tasca de Mapèl.
  • Giardinér per öna famèa de Ròta de Almèn.
  • Cochì per per öna famèa de Masolé de Selì Ólt a Sant Imbù.
⇒ Lum. uc..

Esèmpi de scurmagna di Quater Pruinc

Alter scurmagn lumbard [Mudifega]

⇒ Lum. uc..

I riun de Vares [Mudifega]


(funt: I nost paroll - Parolario bosino).

Lech e i sò riun [Mudifega]

Scumagne ludesane [Mudifega]

  • I abitànt dal bass ludesàn i erun ciamàd Magòt dai piasentìn. Par che in passàd la gota l'era una malatìa miga rara a nord del Po. L'ingrussamént d'le gandule d'la tiròide el dipendeva da la mancansa de iodi ind l'acqua che buevun.
  • I fumbiés, i cudugnìn e quei de Brembi vegnevun anca ciamàd Gialdón par el culùr de la pel. L'era facil par un paisàn malàss de pelagra, suratüt par el mangià a bas de melga: la pulenta l'era de spess l'unich piàt cunsümàd ind una giurnada.
  • I piasentìn i vegnevun ciamàd dai abitànt del bass ludesàn Pess Gat, pess cunsideràd stüpid e de poca qualità. El pess gat l'è un pess d'urigin americana, purtàd in Italia a la fin dal 1800 e alevàd specialmént ind el nord de l'Emilia.
  • I abitànt de Lod i en i Bagiàn, ma anca i Malcagadi.
  • I casalìn i en i Mat o anca i Pesca lüna. Quela dei Pesca lüna l'è una scumagna nassüda dopu che d'i cariba i evun truàd dü persunàg un po' imbariàgh che una sira i cercheun de pescà 'na furma de grana ind el Brembiöl: la furma l'era in realtà el riflèss de la lüna piena ins le acque dal canàl.
  • I artegnìn e i malerìn i en i Lador.
  • I artegnìn i en anca i Assassìn insì 'me quei de Grafgnana che i gh'han anca la scumagna de Sgrafignanìn, prubabilmént par sumijansa. Quela dei artegnìn assassin, l'è prubabilmént una scumagna ligada a fat de sangu tra i Trivulzio de Artegn e gli Scotti de Fumbi[3].
  • Quei de Sel i en i Prevòst de molta parchè i gh'evun miga el pret, invece quei de la frassión Müssàn i en i Mangia musche.
  • Quei de Paü i en i Becamòrt.
  • I dü Corn i gh'han la scumagna de Nadròt.
  • Quei de Guardamèi i en le Oche.
  • Quei de Massaléngh i en i Papón, invece quei de Marüd i en famùs cume Facia de tola.
  • I cassimanìn i en i Ucón, parchè un temp ind al paés gh'erun d'i grand alevamént de oche.
  • Quei de Cervignàn i en i Salta Foss, parchè i andevun a sgrafignà l'erba ind i prà.
  • Quei de San Zenón i en i Gussatón, par el stess mutìu d'i Magòt.
  • Quei de Mignè, frasión de Sel, i en i Màrter, perchè i sant patròn del paés i èn dü màrter, San Péder e San Pàul.
  • Quei de Sena i en i Pucia Sarache: in sü la faciada de la cesa dal paes gh'è 'na scultüra de pedra a furma de pess. L'è prubabilment un sinonim de paulot, basabancon o sciüsciamanüber.

Scormagne cremasche [Mudifega]

Riferiment dal "Archivi del Cremasco de Marco G. Migliorini" [4]

Riferimént [Mudifega]

  1. ↑ Bonifacio Samarani, Vocabolario cremasco-italiano, Forni Editore Bologna
  2. ↑ Manlio Cortelazzo e Carla Marcato, I dialetti italiani: dizionario etimologico, UTET
  3. ↑ Annali universali di statistica, economia pubblica, storia, viaggi e commercio, Volume 49
  4. ↑ Archividelcremasco.it

Bibliugrafìa [Mudifega]

Ligam in sü la red [Mudifega]

Utegnüü da "http://lmo.wikipedia.org/w/index.php?title=Scumagna&oldid=857385"