Arpitània

Nota: La pàgina la gh'a büsögn də mejurameent də cuntegnüü o də stiil: Atenziun: nomm Arpitan/Francees/Lumbaart a revidé

L’Arpitania, u anca Arpetania u Francoprovencia, al è ul cungjuunt di teritori ch'i gh'a, u gh'a avüü in passaa, la lengua Arpitana cuma la suva lengua da paees. In cheest sentüü, ul Lyonnais, ul Forez e la Franche-Comté i-è cumprees. La carta da l'Arpitània l'è diretameent liada a la definizziun da la lengua Arpitana.

• 

  Bandèra
• 

  Bandèra panarpitana
• 
• 

Stòria dal nomm

A l'orígen, ul tèrmen «Harpitanya», creaa pal Valdostan Jozé Harrieta, al curespundeva ai resgjun alpinn da lengua Arpitana inturna al Muunt Blaanch: i cantun alpin da la Svízzera Rumanda, la Savòia, la Val d'Aosta (cuntrulá ul nomm!) e ul Piemuunt. Int i anaat '70, cheest nomm al era sucjaa a un partii pulítich, ul Mouvement Harpitanya. Dopu una quai anada, sa retröva cheest nomm essenzialmeent in Svízzera Rumanda e Savòia, però da l'istessa manera in Franche-Comté, grazzia al prufessuur Xavier Gouvert. Al dí d'incöö al è scrivüü senza «h» e al è deprivaa da cunutazziun pulítica.

Geugrafía

Ul spazzi arpitan al è cumprees intra ul dumini d'oïl al Noort, d'òc al Süüd, del Alemànich e del Gallo-Itàlich a Est. Al s'esteend sü trii paees Eurupej: l'Itàlia (Val d'Aosta e vargüna valada piemontesa), la Svízzera (la Rumandía a l'ecezziun del cantun Jura) e la Francja (11 departemeent, di quaal 7 in la suva intreghezza u plüpaart: partie: Savoie et Haute-Savoie, Loire, Isère, Rhône, Ain, Jura; e 4 in paart: Drôme, Ardèche, Saône-et-Loire, Doubs.) In la paart Noort-òvest da l'Arpitània, intra Roanne et Mâcon, a gh'è una zona intermediària qualifegada d'Arpitan Francisaa.

Pulítica

L’Arpitània l'è mía recugnüssüda cuma entitaa pulítica. A l'è dividüda intra trii statt: la Francja, la Svízzera et l’Étalie.

Al dí d'incöö

A l'ura da la 13a fête romande et interrégionale de l'arpitan a Martigny, a Avuust 2005, i espressiun da eururesgjun, eurunazziun Arpitana e da Cumünitaa poliglota Arpitana i a circülaa tra i participaant par cjamá l'àrea da difüsiun da chesta lengua rumànica, ch'a la s'esteent di muunt dal Forez(cuntrulá in Arpitan) al Piemuunt, da Neuchâtel al Delfinaa. Al paar ca la ga sía una vuluntaa da salvá la lengua in declin, tendeent a l'üniun da cheest resgjun.

Eururesgjun et eurunazziun

In Valees, in Savòia, int i valaat Arpitann dal Piemuunt e Valada d'Aosta, la cuscenza da partegní a una medésima nazziun, l'è mía descumparüda. Sa parla d'eurunazziun e apó d'Eururesgjun, di quaal ul liamm al è la lengua, e ul caràter muntagnaart. La parola nazziun la s'inteent chí in acoort a la definizziun sigütaant: «cuünitaa d'individüü ünii par la lengua, la stòria e i tradizziun.» Da tüta manera, la vuluntaa da creá una nuvela entitaa pulítega la sembra vess-as desminüida cul teemp: l'Aliance culturèla arpitana, par esempi, la parla d'Eururesgjun cul citá Denis de Rougemont pal quaal «una resgjun l'è mía vargott ch'al cuventa delimitá, ma ch'a sa trata da recugnuss».

Identitaa

Sa tröva al dí d'incöö la sigla ARP, par Arpitània (uvaal par autumòbil...). L'assucjazziun Aliance culturèla arpitana la pruponn un passapoort Arpitan, ducümeent mía uffiziaal ch'al permett mía da viagjá liberameent, però al serviss a fermá aj statt duminaant (Itàlia, Francja e Svízzera) la vuluntaa dal titulaar da desvilüpá la suva cültüra e la suva lengua, inscí che da fermá la suva identitaa Arpitana.

Lengui

L’arpitan al gh'a mía da statütt ufizziaal (???Cuntrulá Val D'Aoste).

Ligamm da fö

• Arpitania.ch Ul purtaal da la lengua e da la cültüra Arpitana
• Arpitania.ch I fòrum cültüraal da l'Arpitània
• « Une eurorégion magnifique » (Henriette Walter)
• Vargügn blog Arpitan
• Lo barjacâjo arpitan
• Lo blog arpitan
• Lo seto du CLOuèF / Arpitanie Ouest

Arpitan céleber

• Joseph-Samuel Farinet (Val d'Aoste 1845, Valais 1880), «Robin des Bois» arpitan.
• Louis Mandrin (1724-1755).
• Amélie Gex, graant puèta savujaart.

Övar

• Jozé Harrieta, La lingua arpitana, 1976
• Passeport, Comunôtâ culturèla arpitana - Eronacion Arpitania, 2006