Anna Frank

De Wikipedia
Va a: navegá, truvá
La Annelies Marie Frank, püssee cugnussüda cunt el nom de Anna Frank (Franchfort sül Men, 12 giügn 1929 - Bergen-Belsen, mars 1945), l'è stada una tusaèta giüdeja tudesca nassüa a Franchfort, in Germania, che l'è devegnüda vün di simbuj de la Shoah perchè l'ha scrivüü un diari menter che l'era scundüda insema a la sò fameja e quater alter person a Amsterdam al temp de l'ucüpassiun tudesca di Paes Bass, in de la segunda guera mundial.

Storia

I prim agn

La ca' al nümer 263 de Bulevard Prinsengracht, 'due, in del sottecc, la fameja la s'è scondüda

Segunda tusa de l'Otto Heinrich Frank (12 magg 1889 - 19 agüst 1980) e de la sò dona Edith Frank-Hollander (16 sgenee 1900 - 6 sgenee 1945), Anna Frank l'era part de una fameja de patriòta tudesch ch'hann cumbatüü la prima guera mundial. La gh'aveva una surela püssee granda che la se ciamava Margot Elisabeth Frank (16 fevree 1926 - mars 1945).

Dopu che 'l Hitler l'ha ciapaa 'l pudè in del sgenee del 1933, quand che gh'era semper püssee manifestaziun cuntra i Giüdee, a la fin del 1933 la fameja de l'Anna l'è 'ndada vià de Franchfort per andà a Amsterdam cunt l'intensiun de scapà di persecüssiun nazista. In Olanda, Otto Frank l'ha dervii una dita che la prudüseva pectina per i marmelad, la Opekta Works e in, del 1938, l'ha dervii un'altra dita, la Pectacon, che la spantegava saa de cunservaziun e spezii.

La clandestinidà

El 10 magg 1940, quand Anna g'aveva tredes agn, l'esercit todesch g'ha invaduu l'Olanda e dato ch'a i persecusion contra i ebrei sa hinn faa pussee intens anca a Amsterdam, la fameja Frank l'è 'ndada a scündis dent l'inscì ciamaa Achterhuis, ona stanseta segreta tirada insema dedree de la filial de l'Opekta, al 263 del Bulevard Prinsengracht a Amsterdam (che anca mò l'è ciamada Anne Frank Huis, "La ca' de l'Anne Frank" in milanes).[1]

In de l'allog segret chì, vott person se scüdendeven:

  • i quater component de la fameja Frank (el pader Otto, la mader Erith, Anna e la sorela Margot);
  • el Fritz Pfeffer, on dentista ebree (30 april 1889 - 20 dicember 1944);
  • l'Hermann Van Pels, on macelar che laurava per la Pectacon de Otto Frank (30 mars 1898 - 6 setember 1944);
  • l'Auguste Van Pels, dona de Hermann Van Pels (29 setember 1900 - 9 april 1945);
  • el Peter Van Pels, fioeu de Hermann e Auguste Van Pels (8 nuember 1926 - 5 magg 1945).

La fameja Van Pels l'è andada cont i Frank el 13 lüj 1942, el dentista Pfeffer l'è ruaa el 16 nuember 1942.

I vott clandestin hinn staa vütaa da gent esterna: Miep Gies, Jan Gies, Johannes Kleiman e la sò dona, Victor Kugler, Bep Voskuilj e 'l sà pà, squas tucc ex-dipendent de 'l pader de Anna. Questi chì portaven, anca se rischiaven la vita, de mangià, notisie e tucc quel che gh'aveven bisogn. Questi chì eren i soli che conosseven el nascündei di cladestin chì. In del period de clandestinidà, Anna ha scrivuu nel sò famos Diari i sentiment per Peter, i conflitt cont i sò gent e i sò aspirasion de diventà scritüra.

Depos de dò agn pasaa in del nascündei chì, i Frank e i sò soci hinn staa tradii de on quai colabürasionista olandees (che l'è staa minga identificaa) e quindi arestaa e deportaa vers i camp de concentrament nazist]], insema a 'l Kugler e 'l Kleiman. El Miep Gies e 'l Bep Voskuilj, present dürant l'arest, hinn scapaa menter la polisia era dree a 'restaa i clandestin e s'hinn scünduu visin a la ca'; depos la partensa de la polisia i dò hinn tornaa a 'l nascündei e hann mettuu al secür pussee robb che poeudeven (anca el Diari), prima de la perquision de la polisia.

Prigionia e destin di clandestin

Statüa sitüada a Amsterdam dedicada a l'Anna Frank

El 3 setember 1944, Anna Frank e i alter clandestin hinn staa caricaa in sü l'ültim tren in partensa per Auschwitz, 'due hinn ruaa depos trì dì. Erith Frank-Hollander l'è morta de inedia a Auschwitz-Birkenau, el 6 sgenee 1945. Hermann Van Pels l'è mort in ona camera a gas de Auschwitz el dì stess che l'è ruaa, segund la Cros Rossa, o depos on quai dì, segund Otto Frank. Auguste Van Pels l'è andada da Auschwitz, a Bergen-Belsen e poeu da Theresienstadt a Buchenwald, el 9 april 1945; l'è stada poeu deportada anmò, ma se sà minga 'l dì che l'è morta. Peter Van Pels l'ha doeuu fà ona "Marcia de la mort" el 16 sgenee 1945 che l'ha portaa da Auschwitz a Mauthausen (Austria), 'due l'è mort el 5 magg 1945, trì dì prima che 'l camp l'è staa liberaa. Fritz Pfeffer l'è staa in di camp de Sachsenhausen e Buchenwald prima de morì in del camp de Neuengamme el 20 dicember 1944.

Kleiman l'è staa liberaa on mes depos l'arest a causa de problem de salut e l'è mort a Amsterdam in del 1959. Kugler l'è staa deportaa in pussee de on camp de concentrament, fin a la fin de la guera: l'è sopravisuu e l'è mort a Toronto in del 1981.

Margot e Anna hinn staa in del camp de Auschwitz-Birkenau prima de vess spedii a Bergen-Belsen, 'due hinn mort de tifo in del mars del 1945, apena trì setiman prima che anca 'l camp chì l'è staa liberaa.

Apena el pader de Anna, tra tucc i clandestin, l'è sopravisuu in di camp de concentrament. Lü l'è restaa semper a Auschwitz; el camp l'è staa liberaa da l'esercit rüss el 27 sgenee 1945 e il 3 giügn Otto l'è tornaa a Amsterdam depos trì mes de viagg. Miep 'l g'ha daa el Diari e lü, depos che l'è vegnuu a savè de la mort di alter clandestin, ha voruu coregg la gramatica e la sintassi, tagliaa ona quai parte (perchè assè privada) e püblical. El diari l'è staa püblicaa in del 1947 cont el titol Het Achterhuis ("l'allogg segret" in olandes). Otto Frank l'è mort a Basilea, in Sguizzera, 'due la viveva la sò sorela, el 19 agüst 1980.

El Diari de Anna Frank

Al principi de 'l sò diari, Anna la esprim i sò pensier privaa e la fà capii la sò intension de minga fà leggi a nissün: Anna, chì, la descriv la sò vita candidament, la sò fameja e i sò amis, el bagai che morosava e anca la sò voja de diventà ona famosa scrittora de raccont quand la saria cresciuda.

In de l'invern del 1944, on dì Anna ha sentuu dì el Gerrit Bolkestein (member del guern olandes in esili) in sü la radio che, quand la guera la saria finida, avria creaa on register publich in sü 'l quai se saria poeuduu 'contà i oppression di nazist durant l'occupasion di Paes Bass; Bolkestein ha dì anca che saria poeuduu vess posibil la publicazion de diari e letter e, cont la notizia chì, Anna ha cominciaa a scriv sota on'altra forma e cont ona prospetiva diversa 'l sò.

Quindi, g'hinn trì version del Diari:

  1. la version A: l'original de l'Anna (che 'l va da 'l 12 de giügn 1942 a 'l primm de agüst 1944, anca se 'l manca el tocc de quadern da 'l 6 dicember 1942 a 'l 21 dicember 1943)
  2. la version B: la segonda redazion de l'Anna, scrivuda in su di fogli per publicai (che 'l va da 'l 20 de giügn 1942 a 'l 29 de mars 1944)
  3. la version C: scrivuda da l'Otto Frank, simil a la version B, ma cont modifeghe e cancellasion.

In del 1956, el Diari l'è staa adataa in on'opera teatral ch'ha vinciuu el Premi Pulitzer; in del 1959, l'è staa fà on film in sü quel diari chì; in del 1997, l'è stada tratta on'original opera de Broadway.


Nòt e alter progett[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]

Commons-logo.svg
Wikimedia Commons
al gh'a dent roba culegada a:
  1. La casa di Anna in Prinsengracht; coordinate geografiche:

Ligamm de foeura[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]