Dì de la Merla

De Wikipedia
Jump to navigation Jump to search
Lumbard ucidental Quest articol chì l'è scrivuu in lombard, grafia milanesa.
Ona merla in de la nev.

Con l'espression dì de la Merla vegnen ciamaa i dì 29, 30 e 31 de genar (opura i ultem duu de genar e 'l primm de febrar). Segond i tradizzion popolar (spantegaa in tutta l'Italia) i sarissen i trii dì pussee fregg de l'ann.

La storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]

In quasi tutt la Pianura Padana se cunta su de secoi (en parla anca el Dante in del sò Purgatori) la storia di dì de la Merla. I modifegh a 'sta storia inn tanti e ogni paes en cunta vuna diversa. La pussee cognossuda l'è quella che la cunta che 'l nomm de quei dì lì el vegnariss de 'na storia che la dis che per difendes del gran fregg, ona merla e i sò poresitt (che al temp i gh'even i piumm bianch), a s'hinn sconduu e logaa dent on camin, de dove hinn tornaa foeura el primm de febrar, tucc negher a causa de la carisna. De quell dì i merli hinn tucc negher.


Segond 'na spiegazzion pussee lavorada de la storia, ona merla, con di piumm bianch meravejos, la tribulava semper a genar, on mes fregg e ombrios che 'l se divertiva a spettà che la merla la vegniss foeura del nin in cerca de mangià, per portà in su la Terra el fregg e 'l gel. Stufida di prepotenz continov, la merla on ann l'ha decis de fà scorta de magnà assee per on mes dopp, e la s'è sarada in de la sò tana, al covert, per tutt el mes de genar; quell lì alora, al temp, el gh'eva domà 28 dì. L'ultem dì del mes la merla, che l'eva pensaa de avè inganaa el cativ genar, l'è vegnuda foeura de la tana e la s'è missa a cantà per toeull in gir. Genar se l'è ciappada inscì tant che l'ha domandaa trii dì imprest a febrar; avuu i dì, el s'è scadenaa con boffer de nev, gel e pioeuva. La merla la s'è sconduda a la svelta in d'on camin e lì l'è restada al covert per trii dì. Quand la merla l'è 'gnuda foeura, l'era salva, ma i sò bei piumm eren deventaa tutt negher per via del fumm, e inscì l'è restada per semper cont i piumm de 'sto color.

LOR

'Na versiù de chèsta tradisiù l'è stàda registràda del Glauco Sanga enden sò stüde sùra 'l dialèt de Sìgole e püblicat sö l'Atlante Demologico Lombardo:

Wikiquote-logo.svg
«I mèrli, 'na ólta i gh'ìa le pène biànche, ma chèl envéren lé l'éra stàt en bèl envéren e lé, la mèrla, la gà dìt: "Zenér de la màla gràpa per tò despèt gó i uzilì 'ndela gnàta". A lü, 'l Zenér, gh'è nìt adòs 'n pó de ràbia, e 'l gà dìt: "spèta mèrla che te la faró mé adès a té, e se te sét biànca mé te faró ègner négra". E po' dòpo 'l gà dit: "Dù ghe i ó e giü 'n prèstet el töaró e se te sét biànca, mé te faró ní négra". E alùra 'l gà fàt nì fò 'n frèt che se n'ìa mài vést giü compàgn.
Lé la mèrla la saìa piö che fà cói sò uzilì ndèla gnàta, e isé l'è nàda a rifügiàs endèla càpa del camì; dré al camì va sö 'l föm e lùr i uzilì i è déentàcc töcc négher, e quànche i è nicc fò de là, la mèrla la gh'ìa mìa piö le pène biànche, ma la ghe i éra négre. Alùra Zenér, töt sudisfàt, el gà dìt: "Tò mèrla, che te l'ó fàda mé staólta: se te se stàda biànca mé t'ó fàt ní négra e isé te làset lé de seghetà a tiràm en gir»

.

Tradizzion[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]

In tra i provincc de Lod, Cremona, Bressa e Piasenza gh'è di usanz comunn relativ a 'sti trii dì. On rosc de cantor (mas'c e femen) se troeuven a l'averta per cantà di canzon popolar indè che se parla de usei (Bell usellin del bosch, Quell usellin che canta, La colombina bianca...) per tre sir de fila. La terza sira el rito el finiss cont el pizzà on falò (tant 'me che 'l suced a la Giubiana, de area milanesa). Per el folklorista Carlo Agarotti quei riti chì sarissen colegaa a cerimoni per promoeuv la fertilitaa de la natura.

Varda anca[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]