Tram

De Wikipedia
Va a: navegá, truvá
Tram mudern (tipi Combino) a Amsterdam

Ul tram (o tramway) al è una forma da traspòrt püblich ürban (o anca interürban) circülant sü di binari piad (cura che chii di tren a inn legerment inclinaa vers l'interiur) e che al è impiantaa in sitt propi o incastraa, a l'aída da rudài a gorgia, in da la strada. Incöö, al è generalment a trazion elétrica.

Ul cundütur d’un tram al è ciamaa 'tramvée' (in passaa 'manèta') a Milan, garde-moteur al Québec. In Francia, ul tèrmin wadman al sa dövra plüü da lungh temp.

Stòria[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]

I Primm línii[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]

« Chemin-de-fer Américain », a l’espusizion dal 1867 a Paris

Parüü dürant la prima metaa dal Mudel:XIX sécul, ul tram al è inizialment muvüü par la trazion animala. I primm tram a inn-a-staa custrüii ai Stad-ünii d'América; i circülen int al 1832 sü la línia da New York a Harlem e int al 1834 a New-Orleans. I primm rudài, a O salient, a créen un fastidi impurtant e provochen di incident. A inn süpiantaa, dal 1850, a New York, par di rudài a gorgia, pöö, int al 1852, par di rudài senza salient (inventad pal francés Alphonse Loubat). Ul primm tram da Francia al è inaugüraa int al 1853 a l'ucasion da l'exposition universelle a Paris, cura che una línia da pröva l'è presentada sül cours de la Reine, al VIII arrondissement a Paris. A l’espusizion dal 1867, un servizi efetüaa par di tram a cavài al è staa suranuminaa « chemin-de-fer américain ».

Ul tram da Budapest al 2005

Ul tram al sa desvelüpa alura int un bell puu da citaa d'Europa (Londra, Berlin, Paris, …). Plüü svelt e cunfurtabíl che i òmnibüs (circülant sü i víi caruzàbel), i tram gh'ann un cuust da servizi elevaa, pal fad da la trazion animal. Al è par chest che la trazion mecànica la sa desvelüpa rapidament: a vapur int al 1873, elétrica a partí dal 1881 (presentazion da la trazion elétrica par Siemens a l'Espusizion da l'eletricitaa a Paris e a Berlin).

La mudernitaa tèg·nica representada da l'eletricitaa e suratütt ul pocch da tòssich che la génera, al facílita la suva ràpida aduziun, dopu che i dificültaa ligad a la prudüzion e al traspòrt da la curent a inn-a-staa risòlt. Ul primm tram elétrich al è staa metüü in servizi a Budapest int al 1887, cura che, in Francia, al è a Clermont-Ferrand che al fa la suva aparizion int al 1890.

L'etaa d'òr[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]

Ul tram al cugnuss un prugress cunsideràbel a l'inizi dal Mudel:XX sécul finn a la períuda tra i dò guer, con la mültiplicazion di línii e l'acressiment dal nümer d'ütent : al è alura ul principal mez da traspòrt urban. I traspòrt a cavài a inn asquas desparüü da tüti i citaa européi e americann intorna a i an 1910, e i curer a inn in fasa da desvelüpament, guadagnant in fiabilitaa mecànica, ma restant luntan di prestazion ufert pal tram. L'autumòbil al è ancamò – par pòcch da temp – reservada a una clienéla asada.

In América dal Nòrt, Montréal la sa distinguiss par l’avantgardism da la Cumpagnia di Tram da Montréal, che la intrudüiss parecc inuvazion teg·nològich e da servizi, cuma ul primm tram interament in azal, la percezion da la tarifa dopu la muntada a bòrt, i primm tram articülaa, e i primm tram panuràmich pai turist.

Una disparizion tempurània dal paesagi ürban[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]

Ul desvilüpament da la véndita da veícül individüal al càusa la ràpida desparizion dal tram dal paysaga paesagi ürban a partí di an 1950. I prugress tèg· nich di àutubüs ie renden plüü fidàbel; chist-dare a deventen di cuncürent seriuus pal tram, par che i neceèssiten mía la posa d'una infrastrütüra unerusa, ma i sa cunténten da parcurr la strada, da la qual i cuust da manütenzion a inn difícil a repartí tra i divers ütent.

I pudé püblich a invèstissen alura suratütt vers l'urganizazion da réseaux da curer, o infrastrütüür stradall e autustradall destinad a una autumòbil percepida cuma la marca dal prugress. La priuritaa a li sistemazion stradall l'è ilüstrada par i prupòsit da Georges Pompidou che al declara int al 1971 che « la citaa la def adatà-ss a la vetüra ». A chest prupòsit, Simon Lacordaire, in Histoire secrète du Paris souterrain al qualificherà la cunversion prugetada dal Canal Saint-Martin in autustrada «penetrant» cuma prugett par mei sudumizà la citaa…

I réseaux da tram a inn plüü ni mantegnüü ni mudernizaa, í che al finiss par desredità-i ai öcc dal püblich. I vecc línii, cunsideraa cuma arcaich, a inn alura pòcch a pòcch rempiacées par di línii da curer.

I réseaux da tram desparíssen squasi cumpletament da l'América dal Nòrt, da la Francia, da la Svízera rumanda e taliana, da li Isul britànich, da la Spagna e da l'Itàlia peninsulaar. Al cuntrari, a inn cunservaa – e in di caas mudernizaa – in Germània, in Austria, in Bèlgica, ai Paes-Bass, in Scandinàvia, in Svízera tudesca, al Giapun, in tüta l'Europa da l'Est e in Itàlia cuntinental. In particüle, al suraviif ul réseau da Milan, atüalment ul plüü estendüü a l'Europa. In Francia e in Svízera rumanda, numà i réseaux da Lille, da Saint-Étienne, da Marseille, da Ginevra e da Neuchâtel a suravíven a chesta períuda, ma a inn ridott ognün a una línia ünica. Al Canada, numà la citaa da Toronto la cunserva ul sò réseau da tram al centru-citaa, grazia a li pression di citaditt.

Rinascenza[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]

Tram da Strasbourg

Ul choc petrulie dal 1973, e i prublem da cungestion ürbana cressent, i ann inflüii in Europa sü una riurientazion da li pulítich da despiazament in favur dal traspòrt püblich da massa. Cura che ul metró in Francia al sarà privilesgiaa inti metròpuli da Lyon e Marseille che l’inaugürerann int al 1978, ul renuvelament dal tram in al intervegn cuntul cuncurs lanciaa pal 'secrétaire d'Etat' Marcel Cavaillé int al 1975. Sa trata alura d'un cuncurs par stabilí ul fütüür tram standard francés destinaa a vess impiantaa in vott citaa: Bordeaux, Grenoble, Nancy, Nice, Rouen, Strasbourg, Toulon e Toulouse. L'indüstria francesa sa mubiliserà mía un granché sü chest cuncurs, che al catava sü di principi alura cunsideraa cuma "vegiòtt". La sarà la pruposta Alsthom a vess cunsiderada e al sarà dumandaa a vott citaa da stüdià l'impiantazion dal tram. L’interess manifestaa al sarà flébil, par che i citaa privilégen alura di sistéem cunsideraa cuma « fütürist », tal ul sistéma imaginaa par Pomagalski par Grenoble che al sarà finalment abandunaa int al 1979 pal tram.

Vecc tram da Nantes
Nuvell tram da Nantes

Nantes, mía fasent paart dal panell ministerial, la sa purterà spuntaniament candidada. Ul prugett al sarà purtaa a tèrmin mía senza di scúntar. Al cuventa mía numà viinc ul scepticism da la pupülazion ma anca i cambiament pulitích. Nantes la sarà de tüta manera la prima citaa francesa a dutà-ss d’un tram modern int al 1985, che al sa caraterizarà essenzialment par una circülazion in sitt pròpi, un scartament nurmal e una captazion da curent par pantògraf e catenària. Ul tram da Grenoble, inaugüraa int al 1988 apurterà cuma inuvazion principal ul pianal bass a 350mm da tera, rendent chesta manera da traspòrt acessíbil a li persònn a mubilitaa ridòta (í che al era mía ul caas a Nantes) senza la necessitaa da recurr a li piatafòrm òlt, sulüzion preferida in América dal Nòrt. Chest tram instaurerà ul tram standard francés che al sarà cataa anmò a Rouen int al 1994 pöö sü i línii da la banlieu da Paris.

Strasbourg, dopu avé par luunch temp stüdiaa ul VAL, la sarà la prima citaa francesa a pienament integrà ul prugett da tram cuma un prugett da requalificazion ürbana e dal spazi acurdaa a l’autumòbil in citaa. Ul sò tram inaugüraa int al 1994, cunton design caraterístich, al òfar di laarch finèstar vetrad, che a permètten d’amirà la citaa; roulant sü un tapis da erba, al deventerà rapidament l’embléma dal renuvellament dal tram in Francia e al-da-là. L’esperienza strasbourghesa la custitüirà un turnant in-da-la reintrudüzion dal tram in Francia, che al sarà plüü numà cunsideraa cuma un mez da traspòrt culetiif, ma un outil al servica da l’ürbanism da la citaa.

Tram d'Athènes

Parecc d'òltri citaa francés a seguirann rapidament, ajutad par una pulítica naziunala da sustegn ai investiment int i infrastrütüür da traspòrt püblich. In particülaar, dopu avé abandunaa ul VAL, Bordeaux la intrudüirà, int al 2003, la captazion al söö, al fin da francà-ss da la presa da curent par catenària int al quarte stòrich.


.

Evulüziun[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]

Complementari dal tram clàssich, chesti evulüzion a permètten da cuvrí plüü da spazi o da süperà di pendenz inacessíbil al tram clàssich.

Tram-tren[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]

Ul tram-tren al è un sistema che al permett a una medésima vetüra da circülà sü di binari da tram in centru-citaa e da relià di stazion sitüad in perifería, o al-da-là, circülant sül réseau feruviari resgiunal. Ches-chí al necèssita un material cumpatíbil con la feruvía clàssica (signalizaziun, putenza, resistenza). L'uferta da chest traspòrt püblich al è alura vasta e la cuntribüiss a un majagi plüü eficaas da l'insema dal réseau, specialment in caas da cumbinazion cul tram clàssich. Un bell puu desvelüpaa int i paés germànich, (e.g. Karlsruhe, Zürich), chest sistema-chí al duvaría vess metüü in servizi anca in-da-la resgion parisenca e a Mulhouse int al 2005, Lyon int al 2006 (línia da l'est :léa) inscí cuma a Strasbourg int al 2008.

Interürban[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]

In América dal Nòrt, ul tram-tren al a ciapaa la forma dal servizi interürban: al dí d'incöö, numà ul Chicago, South-Shora & South-Bend al sübsist, ufrent un servizi da perifería Chicago_South-Bend, i vetüür dal qual a circülen ancamò in mez a la strada in parecc sitt.

Al Québec, sa pudeva cüntà sül Québec Railway, Light, Heat & Power (Québec_Sainte-Anne-de-Beaupré) inscí cuma sül Montréal & Southern Counties (Montréal_Granby), tücc düü di süssidiari dal Canadien National. Sü chesti dò línii, tren e tram i circülàven insema.

Al Canada, ul servizi dal O-Train al è int una certa manéra un tram-tren, par che ul material rulant (vetüür Taulnt, da la Bombardier, destinad a la Deutsche Bundesbahn) in servizi ürban al è cuncevii pal servizi sü línia feruviària, e al círcüla sü una línia feruviària clàssica cunt una signalizazion modificada par prevení l'intrüsion di tren cunvenziunal al mument da la circülazion di tram diesel.

Ul tram dal Renon


In Europa, recurdemm, in Lumbardía, düü relitt d'un réseau interürban desvilüpaa, luunch intorna ai 250 km: la tramvía Milan-Des, residüi da la tramvía Milan-Caraa-giüssan e la tramvía Milan-Limbiaa (Mumbell). Recurdemm anca la tramvia dal Renon/Rittner bahn a Oberbozen in-da-la resgion dal Tiröö dal süüd e anca la tramvía di muunt Stubai in-da-la resgion da Innsbruck, int al Tiröö.

Vantagi e incunvenient dal tram in tèrmin d'ürbanism[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]

Vantagi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]

Di lavurà impurtant (Montpellier– 2a línia)

Ul cuust d'investissement dal tram al è elevaa, ma al resta aburdàbel par una citaa média. Un chilòmetru da tram al representa in general un terz da l'investissement par un chilòmetru d'una línia da metró, par che a ch'è mía da scavà; ma al cuventa fà ancamò la strada.

I sistem aéri, cuma ul monorail e i metró lisgé (Skytrain e VAL), a oblíghen a un ürbanism dedicaa, con di strad largh e, in tant che pussíbil, di imòbil integrant i staziun. Par i cust, a inn difícil a utegní, dunca da cumparà. In Francia, Germània e Svízera, la velucitaa cumerciala dal tram l'è püssée òlta che chela da la curera, par che la sò piataforma al è cuncepida essenzialment in sitt pròpi (i.e. lassant föra i òltri maner da circülaziun). Ul tram al gh'a anca priuritaa sü i òltar veícül ai caròbi. Chesta velucitaa le rent atratiif e la permet d'urganizà una nuvela urganizazion di despustament int i aglumeraziun. La circülazion di autumòbil in centru-citaa a l'è mía plüü incuragiada, e di parking-relais in cunession cunt i línii da tram a inn repartii in perifería, al fin da captà i flüss d'autumòbil che sa dirígen vers la citaa. La tarifazion da sti parking (abinada cunt i bijett dal traspòrt) ie rent plüü vantagiuus che ul cuust d'una o dò ur da staziunament in centru-citaa. In di caas, chest sistema da parkings-relais al permett perfinn un guadaagn da temp. De tüta manera, ul tram al gh'a i istess incunvenient che ul büs e ul metró in matéria d'amplitüüt urària, par che la suva circülazion la s'aresta la püpaart dal temp tra mezanott e l'alba.

Exemple da mobilier sur ligne de tram (Bordeaux)

I lavurà da custrüzion da l'infrastrütüra necessària al tram a permèten da pensà da növ la sistemazion di spazi püblich e la sò distribüziun, dant priuritaa a un paesagi ürban pedunalisaa: la custrüzion d'un réseau da tram al è inscí suvent cumpagnada par l'estension di setur pedunaj. Ul tram, in finn, al permett da recunett di quarte periférich par luungh-temp marginalizaa par rapòrt al centru-citaa.

Ul pòst dal tram al è in dúe frequentazion putenzial l'è tropp impurtant par vess asurbida par un büs (12 m, 18 m o 24 m eceziunalment) e tropp flébil par giüstificà i cust elevaa d'un metró. Asca, l'infrastrütüra dal tram la permett, a tèrmin, la réalisazion da línii da tram-tren, í che permèten mía ni i büs e la filuvia, ni i traspòrt guidaa sü pneu, ni i metró in da-la manera da funziunament clàssich (ben che, putenzialment, se un sistema feruviari al è adutaa, di ligamm i pudaríen vess faa).

Un vantagi finanziari al è anca a nudà: ul tram al è püssée ecunòmich che i büs e trolleybüs, in tèrmin da cuust par persona traspurtada (data furnitt pal réseau da Genève).

Un òltar aspett al è tropp suvent ignuraa: l'atrazion dal püblich par la mudalitaa ferada par rapòrt a la mudalitaa sü pneu, in tèrmin da cunfòrt, silenzi, vibrazion e secüritaa, senza cüntà l'aspett tenc da nustalgía di bon souvenirs liaa ai vecc tram, dai quai la süpression la s'è püssée suvent fada sota la pression di dirigent pulítich che di ütilisadur!

Incunvénient[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]

  • Cust d'investiment elevaa par rapòrt a la curera, che la pöö egualment vess cuncepida in sitt pròpi. Al è mía a la purtada di aglumerazion zich.
  • Cust da servizi elevaa par rapòrt al metró lisge autumàtich, a càusa dal tramve particülarment.
  • Velucitaa bassa par rapòrt al metró e capacitaa netament inferiur (da l'urdin da 7 000 passege/ura al màssim cuntra plüü da 12 000 pal metró).
  • Rudai dansgeruus par i ciclist cura che a cundivíden l'istess sitt dal tram.
  • Ucüpazion dal spazi ürban dal nivell zero, í che al necèssita una nuvlla gestion di flüss ; ma al sa trata d'un víncul pusitiv int al quadru d'una pulítica da redüzion dal spazi dispuníbil a la circülazion di autumòbil.
Tram mudèern (tipi Combino) a Amsterdam

Ul tram (o tramway) al è una forma da traspòrt püblich ürban (o anca interürban) circülant sü di binari piad (cura che chii di tren a inn legerment inclinaa vers l'interiur) e che al è impiantaa in sitt propi o incastraa, a l'aída da rudài a gorgia, in da la strada. Incöö, al è generalment a trazion elétrica.

Ul cundütur d’un tram al è ciamaa 'tramve' (in passaa 'manèta') a Milan, garde-moteur al Québec. In Francia, ul tèrmin wadman al sa dövra plüü da lungh temp.

Tecnulugía[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]

Vía[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]

Sezion d'una rudaja a gòrgia

La vía l'è püssée suvent incastrada inta-la caregiada, e, in tal caas, la fa apell a di rudài a gòrgia cunt un òrl destinaa a acöi ul burdin di rööt di veícül circülant.

Un temp, sa faseva appel a una posa clàssica di rudài sü travers in legn trataa e di sulett, intorna ai qual sa pusàven i pavée da la caregiada; sa pudéven anca negà int al asfalt o int al betun), ma cul temp, di métot plüü perfeziunaa a inn a staa elaburaa.

Di réseaux, cuma chel da Amsterdam, ai Paés Bass, i ann recurs a di rudài con la gòrgia riempida d'un pulímer elàstich che al permett d’evità che i rööt strett di biciclett s'incastren e càusen di incident. Ul pulímer al è facilment schisciaa par i rööt di tram, un bell puu püssée pesant.

Con la generalisazion di sitt pròpi, al s'assist a l'abandon di rudài a gòrgia, che a inn numà ütilizad ai scambi, ai carobi e ai cüürf parnunziaa, in dúe la posa d'una terza rudaja (contra-rudaja) la saría püssée unerusa. Dal fatt da l’esigüitaa dal spazi ürban, in dúe ul tram al a evulüü püssée suvent, la vía la cumprent da spess di cürv da radi piscin. Ul material rulant al è cuncepii par pudé parcur sti cürv grazia a di articülazion che a pòden girà sü un àngul pütòst ampi. Asca, dans ul scòpi da diminüí i rümur cunsecütiif al passagi di rööt sü i discuntinüitaa da la süperfis da rulament ai cöör dai scambi, i güi a inn da spess cuncepii cunt una süperfis ribassada parché la röda la sía süstegnüda numà pal burdin.

Principi dal sustegn pal burdin

A l’urígin aziunaa manüalment par mez d’un gross casciavitt, i scambi a inn-a-staa rapidament autumatizaa cunt un solenoid cumandaa par l’apell da curent sü una sezion isolada da la catenària (aziunament o nò dal scambi se ul tram al traziuna süperant la seziun).

Prupülsion[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]

A l’urígin , i tram a éren a cavaj. Sti vetür a éren, par òltru, fàcil a derajà, par che ul cundütur al menava i cavaj int una direzion squasimò perpendicülaar a la via, vargott ch'al gh'a permeteva da vesinass al marsciapé par cargà i passesgé. Ul re-inrajament al sa faseva da per lüü, ul cundütur menant ul sò tram vers l’assa da la via. La trazion a vapur a l'era stada talvölta impiegada, sía a mez da ziich locumutiif da che l imbielagi al era ul püssée suvent dissimülaa al fin da mía istremí i cavaj, sía a mez da tram autònum münii d’una màchina a vapur. Cul scopi d’éliminà nössi·ment caüsaa paj fümm e par la vapur, la trazion a l'aria cumprimüda la gh'eva egualment drecc da citadinanza.

Ma tüti sti teg·nologii a vegníven scancelad dopu che la demustrazion eclatant da l’eletrificazion par Frank J. Sprague dal réseau da tram da Richmond (Virginia) la pruvava, al 1887, che la trazion eletrica l'era ul mez ideal da prupülsion di tram. Prima cuntrulada par di cupiament seria/paralel, ul cuntroll da la trazion elétrica al era rapidament secüraa par di semicundütur da putenza, dopu che la suva fiabilitaa l'era asse par ufrí un servis a òlta dispunibilitaa.

Tram diésel a Ottawa

A títul da cüriusitaa, sa citerà vargün tram a prupülsion a essenza (benzina) o diesel. La citaa da Ottawa (Canada) la dövra dal 2001 una línia da tram a mez da mutris diesel « Talent » (Bombardier) cuma prugett-pilota. La citaa da Lausanne (Svízera) la dövra una línia da tram bimodal, münii d’un mutur ausiliari diesel ch'al permett una ütilisazion minimala in caas da rutüra da l'alimentazion elétrica, inscí cuma i evolüzion al depòsit. Nutemm egualment di tram a acümülatur.

Frenagi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]

Ul frenagi al è staa par lungh temp secüraa par un fren a vista manipülaa pal cundütur, pöö pal machinista e ul wadman. Ul pés e la velucitaa aumentant, al è staa rapidament decidüü da fà apell al fren pneumàtich. La püsséepaart di tram a ütilízen un fren dirett, pütòst che un fren cuntinüi, gia che i tram a éren rarament traa insèma in cunvòj. I mutris PCC faséven grant duvrà da fren a cumant elétrich, vargott ch'al permett da francà-ss dal cumpressur. Vargügn tram circülant sü di línii a prufil brüüsch a inn-a-staa equipaa da fren elétrich, o reustàtich, o a recuperaziun, che a permettéven da vegní gio da luunch raamp senza rescaldà dansgerusament i fren. Ul frenagi par recüperazion al è Asca in püssée ütilizaa, gia ch'al permett di ecunumii d'energía mía negligíbil. Un nuvell sistama prumetent al è in curs da spérimentazion : ul stockagi d'energía in di süper-cundensatur, vargott ch'al permett da mejurà cunsideràbel·ment ul balanzament energétich, o da francà di purzion da línea di fiil d'alimentazion aérea, in manera manch unurusa che con baterii o acümülatur, o con l'APS duvrada par la citaa da Bordeaux.

I tram PCC[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]

La cuncezion di tram la viveva una revulüzion al curs di agn 1930 cura che, in 1931, una cunferenza re-ünent püssée president da cumpagnii da tram americann, lEletric Railway Presidents Conference Committee a elàbora i spécificazion dal tram PCC cul but d’uferí aj viagiadur un mezz da traspòrt cunfortàbel, süscetíbil da trà-j vía da l’autumòbil.

Alimentazion elétrica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]

Alimentazion aérea[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]

La süspension dal fiil d’alimentazion al è bell-e-sémplis

Ul primm tram elétrich al era alimentaa par un carell curent sü düü fiil aéri, e liaa al tram par una fünn flessíbil. Chest métuut al era ciamaa trolley (da la paròla inglés trawl, significant chalut). Chest métuut al era mía interement sudisfasent: ul trolley al gh'aveva tropp suvent la tendenza a scarligà vía di fiil. Pöö l'era stada desvilüpada la pèrtegheta terminada par una rudela a gòrgia in che vegniva a incastrà-ss ul fiil d’alimentaziun. Cert réseaux a ann infinn süstituii un frotteur a la rudela.L’aduzion da la pèrtegheta l'a furzaa i réseaux a recurr al retur da la curent da trazion par i rudài, vargott ch'al a intrudott püssée incunvenient :

  • curent vagabunt, purtant a la curusiun galvànica di rudài e suvent da strütür metàlich a prussimitaa, inscí cuma a di interferenz cunt una eventüala signalisazion par circüit da vía ;
  • dansge d’eletrucüziun paj ocüpant dal tram a l'ura d’un derajament, chest dare purtant i sò paart metàlich, nurmalment metütt a massa, purtaa al putenzial da la línia d’alimentaziun, vargott ch'al espuneva i ucüpant a l’eletrucüzion se i a punéven simültaniament un pe sü la tera e l òltar sü una paart metàlica dal tram sota tensiun.

La pertegheta a necèssita l’ütilisazion da scambi ai bifürcaziun. Di òltar réseaux in Europa i ann adutaa l archett, ch'al permett da mía duvrà da scambi süj fiil aéri. Quant aj réseaux püssée mudern, i ann adutaa ul pantògraf. Sa nuterà ch'al è difícil da fà coabità di tram a pantògraf e di tram a pertegheta: ul réseau californian da MUNI (San-Francisco) al n'a faa la dulurusa descuverta a l'ura da la messa in servis da mutris mudern al inizi di agn 1980. Da tüta manera, i citaa da Brüssel (línia 44) e Lisbonna a inn reussii a cundü l esercizi mist pertegheta / pantògraf, senza prublem nutàbel.int al caas intúe a cuàbiten tram e trolleybus, al è necessari da isulà con cüra i fiil dal trolleybus, ul return da la curent sa-fasent par chesta vía.

Alimentazion in süperfis[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]

L'alimentazion in süperfis mía fasent l'ünanimitaa, da spess par di reson estétigh, a diferent mument a inn staa prupunüü divers sistem permetent d'evità ul fil aeri. Sa nuterà i diferent sistem da tram alimentaa pal sota-söö, cunt i quai ul circüìtt elétrich al sa sara sü dumà al passagi dal tram (Bordeaux).

ligamm da föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]