Lengua portoghesa
|
|
Quel articul chì l'è scrivüü in Lumbard, cun l'urtugrafia insübrica ünificada. |
| Portoghés (Português) | |
|---|---|
| Oltre denominazion : | |
| Parlada in : | Penìsula ibérica (Purtugal), America meridiunala cumè segunda lengua magiuritaria, Africa centru-ucidentala, Muzambich, ex pussidiment culuniaj purtughes (Angola, Cap Verd, Timor Est, Macao, San Tomé e Principe), teritori d'oltremar purtughes (Madeira, Assur) e grüp de imigraa che fann su di enclavi in d'un frach de part del mund. |
| Rejon : | |
| Numer de parlants : | 257,7 milioni (Ethnologue, 2022) |
| Classifica : | 5 (2021) |
| Fameia lenguistega : | Indo-Europea Italica |
| status ofiçal | |
| Lengua ofiçala de : |  Ünion Europea OMS Ünion Africana Mercosul UNASUR OAS CPLP Portogall Angola
|
| Regolad de : | CPLP e Instituto Internacional de Língua Portuguesa |
| codex de la lengua | |
| ISO 639-1 | pt |
| ISO 639-2 | por |
| ISO 639-3 | por |
| SIL | por |
| Linguasphere | 51-AAA-a |
| varda anca: lengua | |
El portoghés (Português; IPA [puɾtu'ɣeʃ], [poɾtu'ges], [poxtu'gejʃ] o [poɾtu'gejs]) l'è 'na lèngua romànza uficiàl en Portogàl, Brazìle, Angòla, Mozambìco, Guinea-Bissau, Guinea Equatoriàl, Capo Verde, São Tomé e Príncipe, Macao e Timor Est.
Cun 232,4 miliun de parlant de lengua mader (L1) in del 2021, l'è la nona lengua mader püssée parlada in del mund, la prima de l'emisferu süd e del süd-America (aprossimativament la metà de i parlant), e l'è anca la segunda lengua neolatina püssée parlada, adree domà al spagnöl.
La lengua purtughesa la s'è spandüda in del mund in di secoi XV e XVI secul, val a dì in del mument che el Purtugal, el primm e püssée de lünga dürada imperi culunial e cumercial d'Europa, el s'era dré a slargàss in America e fin a Macao, in Cina, e in Giapun. El resültat de chesta espansiun l'è che el purtughes, incö, l'è la lengua uficiala de növ paes indipendent e l'è parlà o stüdià cumè segunda lengua in tanc alter paes. Esisten anca circa vint lenguv creul basaa sül purtughes.
Storia
[Modifega | modifica 'l sorgent]El purtughes el s'è svilüpà in de la part ucidentala de la penìsula ibérica partend dal latin parlà purtà de i suldaa ruman a partì dal III secul a.C. La lengua la gh'ha avüü l'avi de diferenziàss de i alter lenguv rumanz dopu de la cadüda de l'Imperi ruman d'Ocident e cun l'isbütt de i invasun barbarigh in del V secul.
Culunisassiun rumana
[Modifega | modifica 'l sorgent]I Ruman han cunquistaa la part ucidentala de la penìsula ibérica (la pruincia de la Lusitania, el Purtugal d'incö, e la Gallaecia) in del 218 a.C. e han purtà cun lur el Latin vulgar, dal qual se pensa che deriven tute i lenguv neolatine. Circa el 90% del lessich purtughes el vegn dal latin.
Invasun barbarigh
[Modifega | modifica 'l sorgent]Tra el 409 e el 711 d.C., intanta che l'Imperi ruman el nava in malura, la penìsula ibérica l'è stada invadüda de popui de urigin germaniga (i barber). Chest popui (suratüt i Svev e i Visigot) han assurbì de pressa la cultüra e la lengua rumana; pürpür, quand i scöl ruman i han saraa sü, el latin l'è deventà "liber" e l'ha tacaa a evulvess in manera natürala. Sicum che ogni tribù la parlava el latin in d'una manera diferenta, l'üniformità lenguistiga de la penìsula la s'è s'cepada, purtand a la furmassiun de lenguv ben distint (galizian-purtughes, liones, spagnöl e catalan).
Invasun de i Mor
[Modifega | modifica 'l sorgent]Dal 711 d.C., cun l'invasun de i Mor in de la penìsula, l'arab l'è staa dunaa cumè lengua aministrativa in de i regiun cunquistaa. Pürpür, la pupulassiun l'ha cuntainuaa a parlà latin. L'efet principal el se ved in del lessich: el purtughes d'incö el tegn anmò un gran nümer de paròl de urigin araba, specialment par quel che riguarda el mangià e l'agricultüra. L'inflüenza araba la se ved anca in de la tupunumastica del süd del Paes, cumè par esempi "Algarve".