Ala (òrghen - insèt)
| Chest artícol a l'è scricc in Lumbàrt Orientàl, ortograféa unificàda |  |
I àle di insècc i ghe sömèa a i àle di ozèi, ma i è mia stèse, dezà che i àle di insècc, i è di espansiù piàte piàte del méso e del metatoràce di insècc; se i ozèi ‘i à trasfurmàt ü pér de àrti in àle, i insècc menimà i à mia facc a méno de ü pér de àrti per gulà, ma i troàt la manéra per ìga i àle e tègn i sò sès zàmfe e per fàl i à slargàt fò ol méso e ‘l metatoràce.
Töcc i insècc che a la fàse de imagine i gh’à i àle o che i gh’éra e i à perdìde co l’evolusiù de la spéce (aterismo secondàre) i è ciamàcc Pterigoti o Tisanuri, chèi che i gh’à mia vöt i àle i è ciamàcc Apterigoti.
I àle di insècc i è òrghen if, cioè in di ale ghe pasa l’emolìnfa, che l’è ‘l sanch di insècc e gh’è i trachée che i è ol sistema che i dóvra i insècc per respirà; pròpe i nervadüre di ale i è ü di caràter piö ‘mportànc per ricognòs i spéce di insècc che i è pròpe tate e malfà de ricognòs.
De sólet i àle è quàter, ma i pöl ès pò dóma dò o ach mancà del töt e càpita che mia sèmper i ocór per gulà, ma i è dovràde per di óter scòpi.
I àle i è trasparènt, ma i pöl ès riestìde da péi (töcc i Tricoteri e tace Imenoteri Calcidoidi), da squame (Lepidoteri i farfàle) o da séra (Aleurodidi, Rhynchota: Homoptera) e alura i diènta tróbie o ach bèle culuràde cóme per i farfàle.
Opör i ale i pöl dientà düre, sclerificàde i se ciàma élitre, e i sèrf de protesiù per l’insèt: de sólet dóma ü pér de àle l’ diènta dür e l’istà sùra a l’óter pér che l’ sèrf per gulà; quando che l’insèt l’ ghà de gulà l’ dèr fò i élitre, l’islàrga fò i ale e l’ gula.
