Storia de Pavia

Chest artícol a l'è scricc in Lumbàrt, ortograféa orientàl unificàda.

La stòria de Pavia l’ha radìs in l’antichità; la s’è trasfurmada travers di tanti guvernant ed è deventada ü impurtànt center politic, culturàl e religius. Situada strategicamènt longh el flum Ticìn, la sità l’ha giugàt ü ròl impurtànt in la stòria italiana, de la sò fundaziù pre-romana fin a incö.

Origin e l’era romana

I origin de Pavia i è del periüd pre-romà, quànd che l’area l’era abitada da tribù liguri, i Lévi e i Marici. Segónda la legènda, la fundaziù de la sità l’era ü segn de Dì: üna culómba la serniva la riva sinistra del flum Ticìn per fà sü el sò nìd.

In i témp romài, l’insediàment l’è deventàt famùs come Ticinum e l’ha guadagnàt impurtanza strategìga per la sò posiziù longh la Via Emilia. In del 271 d.C., durant el regn de Aureliano, la sità l’ha otgnüd el status de municipi.

Invasiù barbare e Regn Lombard

In del V sècol, Pavia l’ha patìt invasiù dai Goth e pö dai Lombard. In del 489, Teodorìch el Grand s’è barricàt in la sità durant el cunflìt cun Odoacre.

Sota i Lombard, Pavia l’è deventada la capital del regn, ü ròl che l’ha mantegnüd fin a l’arìf dei Franc. La sità l’è stada la scèna de tanti avenimènt storèg, come l’assédi dai Bizantì in del 569–572 e la conquista sucesiva de Carlo Magno in del 774.

Periüd carolìngh e otonian

Dòpo la fì del Regn Lombard, Pavia l’ha seguitàt a ès ü center impurtànt sota i Franc.

Durant el periüd carolìngh, la sità l’ha avüd ü periüd de ricchezza, grazia anca a la presenza de istitusiù religius e culturàl impurtànt. In del X sècol, sota i Ottoni, Pavia l’ha mantegnüd la sò part de capital del Regn d’Italia, e la s’è stàda sede de l’imper e center del poder.

L’età di comun e el periüd Visconti-Sforza

Con l’ascesa dei comun italian, Pavia l’è deventada ü comun lìber, che l’ha partecipàt ativamente a i batàj tra Guelf e Ghibellìn. In del XIV sècol, la sità l’è stada cuntrulada da la fameja Visconti, che la g’ha rendüda üna de le sò residenze principàl. Dòpo, la fameja Sforza l’ha pres el poder e l’ha cunsulidàt la funziù de Pavia come center politic e culturàl de la Lombardia.

Di guere italiane e el periüd napoleonigh

Durant el XVI sècol, Pavia l’è stada cunvolta in i cumplèss dinamighe de le guere italiane. In del 1522, la sità l’ha resistìt a ü assédi da armàde franco-veneziane, mèntre in del 1706, durant la guera de la sucesiù spagnöla, l’è stada conquistada dai Asburgo austrìach. Con l’arìf di trùpp de Napoleón, Pavia l’è deventada part del Regn d’Italia sota dumìni frances.

Unificaziù italiana e el XX sècol

Con l’unificaziù de l’Italia in del 1861, Pavia l’ha perdüd la sò part de capital, ma la g’ha mantegnüd üna certa impurtanza come center aministratìf e culturàl. In del XX sècol, la sità la s’è svilupada ancamò, grazia anca a la presenza de l’Università de Pavia, fundada in del 1361, che l’è deventada üna de le università pusé impurtànt de l’Italia.

Durant la Seconda Guera Mondiàla, Pavia l’è stada la scèna de avenimènt impurtànt ligàcc a la Resistenza e a la Liberaziù.