Fium (Croazzia)
| Fium (Croazzia) Comun | |||||
|---|---|---|---|---|---|
|
| |||||
| Dats aministrativ | |||||
| Nom ofiçal | Rijeka | ||||
| Stat | Cruazia | ||||
| Region | Region litoral-montana | ||||
| Politega | |||||
| Sindegh | Marko Filipović (6 giugn 2025) | ||||
| Territore | |||||
| Coordinade | 45°20′N 14°26′E / 45.333333°N 14.433333°E | ||||
| OSM | 2260028 | ||||
| Voltituden | 0 m s.l.m | ||||
| Superfix | 43,4 km² | ||||
| Abitants | 107 964 ab. (31 agost 2021) | ||||
| Densitaa | 2487.65 ab./km² | ||||
| Confin | |||||
| Fus orari | UTC+01:00 | ||||
| Varie | |||||
| Prefiss | 051 | ||||
| Codex postal | 51000 | ||||
| Sigla autom. | RI | ||||
| Sant protetor | San Vito de Łucania | ||||
| Localizazion | |||||
| Sit istituzional | |||||
Fiumm (in croatt: Rijeka; in Italian e dialett fiuman: Fiume; in ciacavegh: Rekà o Rika[1]) l'è ona cittaa in Croazia de 108.662 abitant. A l'è el port pussee important del paes e l'è la terza cittaa pussee granda de la Croazia. La se trœuva insu'l Golf del Kvarner, e a l'è granda pressapocch 44 chilometer quadraa.
Geografia
[Modifega | modifica 'l sorgent]Fiumm el se trœuva ind el ovest de la Croazia, insu la riva nord del Golf de Fiumm, tocch pussee spiscinii del Golf del Kvarner insu'l Mar Adriategh che, ind i band de Fiumm a l'è fond assee per fàgh navegà i barch (pressapocch 60 meter) e n'a daj l'oportunitaa a la cittaa de vegnì inscì importanta per i scambi comerciaj su mar. La cittaa la se trœuva insu'l delta del fiumm Rječina (in italian: Eneo; in venet: Fiumara o Fiumera) che'l spartiss Fiumm in duu tocch: a ovest l'è sit el center storegh de la cittaa, intant che a est la gh'è la citadina de Sušak. La Rječina l'è anca servida de confin natural intra Italia e Jugoslavia quand che l'Istria l'è stada ocupada de l'Italia.
Simboi de la cittaa
[Modifega | modifica 'l sorgent]La cittaa de Fiumm la gh'ha on scud, ona bandera, ona bandera de cerimonia e on inno. El drœuvà de chej simboi chì a l'è regolaa del Consili comunal compatibilment cont i lesg de la cittaa.[2]
Scud
[Modifega | modifica 'l sorgent]
El scud (o stemma) de Fiumm a l'è basaa insu'l stemma che l'è staj assegnaa el 6 de luj 1659 del re de Croazia e imperator d'Austria Leopold I. L'è faj su de on'agola negra a duu coo cont on pé insu'n vas che'l sbilza aqua e l'olter insu ona preda. La figura principala la gh'ha dedree un fond ross.[2]
Bander
[Modifega | modifica 'l sorgent]La bandera oficiala a l'è blœu ciara cont el scud ind el mezz, circondaa d'on rond sgiald. Insema a la bandera oficiala de la cittaa, Fiumm el gh'ha anca ona bandera de cerimonia 'mè manera de manifestà el partegnì al sit in pù. Chella bandera chì a l'è stada tirada a man del Consilli comunal ind el 1870 e l'è fada su del stemma cittadin storegh, pressapocch compagn de chell modern, con la corona imperiala austriegh-croatta sora i duu coo de l'agola, el fond invernighent e on papir con scrivuu el mott Indeficienter ("che'l se pœu minga esaurì") e'l tricolor fiuman (ross, dòr, blœu) dedree.[2]
Inno
[Modifega | modifica 'l sorgent]La canzon che la fa de inno per la cittaa de Fiumm a l'è la Najdraža Rijeko ("Mé pussee cara Rijeka") scrivuda e metuda in musega del Damir Badurina. La canzon a l'è on'ode a la cittaa, cont on test d'amor vers de Rijeka e un zicch de nostalgia.
El nomm
[Modifega | modifica 'l sorgent]Quand che la cittaa de Fiumm a l'è nassuda ai temp di roman la se ciameva Tarsatica e, sgiamò ind el II secol, i gh'è di testimonianz del nomm dol fiumm Rječina de che la cittaa la ciapa el nomm al didincœu. El fiumm a l'era ciamaa Oeneus, nomm del qual el vegn anca el nomm italian - Eneo.[3] Per contra el nomm originari in latin l'ha daj el nomm a vun di quartee de Fiumm: Trsat (in italian "Tersatto").
Ind i olter lengu el nomm a l'è de solit el voltà de la parolla "fiumm": in sloven a l'è ciamaa Reka, in italian Fiume; in ungheres a l'era ciamada storegament Szentvit e al didincœu Fiume inscì tant'mè in todesch l'era ciamada Sankt Veit am Flaum o, pussee sempi, Pflaum descompagn del nomm d'incœu, Fiume.
Dialett
[Modifega | modifica 'l sorgent]A Fiumm storegament i gh'è duu dialett principal, descompagn intra lor. I Recani i parlaven el dialett ciacavegh-ekavegh (ciamaa inscì de la manera in de che la se dis la parolla "cosé", ča, e per la tendenza de scurtà i paroll ch'i gh'hann denter ije con domà e o, la quaj volta, i - per esempi Rijeka la deventa Reka o Rika) de la lengua croatta. Inscambi i Fijumani i parlen el dialett fiuman de la lengua veneta.
| Fiuman[4] | Ciacavegh[5] | Croatt | Lombard |
|---|---|---|---|
| rivar | arivat | doći | rivà |
| balon | bala | lopta | balon |
| bel (-a) | bel (-a) | lijep (-a) | bell (-a) |
| saco | borša | torba/vreća | borsa/sacch |
| ciacolar | ciacolat | pričati | ciciarà |
| andar | ća | ići | andà |
| ciapar | ciapar | uhvatiti | ciapà |
| far/lavorar | delat | raditi | fà/lavorà |
| grazie | fala | hvala | grazie |
| magnar | ido | jelo | magnà |
| canotiera | kanotjera | potkošulja | canotta |
| tuti | si | svi | tucc |
| s'ciopo | šciopo | puška | s'ciopp |
| sorzo | šorzo | miš | ratt |
| sigareta | španjolet | cigareta | sigaretta |
| perchè | ža | zašto | perchè |
| orologio | žveljarin | sat | orelocc de man |
| sveiarin | orelocc de tavol |
Strasport
[Modifega | modifica 'l sorgent]Strad
[Modifega | modifica 'l sorgent]Fiumm a l'è tacaa ai olter cittaa croatt d'ona bona red d'autostrad. L'A6 la taca a la capital croatta Zagabria passand per l'A1 intant che la A7, finida ind el 2004, la liga a Lubiana e a Triest. Chesta la fa anca de tangenzial, menand a l'A8 - autostrada che la liga Fiumm a l'Istria cont el passà per el tunnel del Mont Učka, slarghii ind el 2024.[6]
Ferrovia
[Modifega | modifica 'l sorgent]
La stazion di tren de Fiumm a l'è ligada cont ona ferrovia elettrifegada a Zagabria e a Budapest. I gh'è anca di lini elettrifegaa per Triest e Lubiana doperaa pù per el strasport de personn dopo'l fallà del conligament Triest-Fiumm tiraa in pé di Ferrovij Sloven, Croatt e Italian ind el 2024.[7] I hinn adree a progettàss di conligament cont l'isola de Krk, Pola e ona linea svelta per Zagabria.
Reoport
[Modifega | modifica 'l sorgent]El reoport internazional de Fiumm el se trœuva a 17 chilometer de la cittaa, vesin de Omišalj, insœu l'isola de Krk. El se pœu ruvàgh grazzia al pont de Krk o ai lini di corrier che'l lighen a Fiumm e a Opatija. El reoport, vert ind el 1970, el gh'ha ona pista de 2.500 meter e a l'è interessaa d'on traffegh de sgol economegh per cittaa de l'Europa come Amsterdam o Belgrad.
Strasport cittadin
[Modifega | modifica 'l sorgent]Fiumm a l'è servii d'ona red de corrier gestida de Autotrolej che'l lighen ai cittaa arent, fœura ch'i conlighen i sit del center. Del 1899 al 1952 la gh'era anca ona linea de tramvaj longa 6,3 km e on servizzi de filobus.[8]
Port
[Modifega | modifica 'l sorgent]El port de Fiumm a l'è el port pussee important de la Croazia. De chì i parten di conligament cargo per tutt el mond, lini per i isol de la Croazia, i cittaa arent e i lini svelt per Split e Dubrovnik ma minga conligament internazional per civil.
Riferiment
[Modifega | modifica 'l sorgent]- ↑ (HR) Rika ili Reka - Čakavski rječnik kvarnerskog kraja. URL consultad in data 2 desember 2025.
- 1 2 3 (HR) Grb, zastava i svečana pjesma Grada Rijeke. URL consultad in data 3 desember 2025.
- ↑ (HR) Rječina – rijeka po kojoj je naš grad dobio ime. URL consultad in data 4 desember 2025.
- ↑ (HR) Fiumanski rječnik. URL consultad in data 3 desember 2025.
- ↑ (HR) Čakavski rječnik. URL consultad in data 3 desember 2025.
- ↑ (HR) Otvorena druga cijev tunela Učka. URL consultad in data 4 desember 2025.
- ↑ (IT) Il treno Trieste-Fiume non sarà confermato: lavori sulla rete slovena. URL consultad in data 4 desember 2025.
- ↑ (HR) Povijest - Autotrolej. URL consultad in data 4 desember 2025. (arqiviad de l'url orijenal in data 25 febrar 2008)
Olter pruget
[Modifega | modifica 'l sorgent]
Wikiquote el gh'ha dent citazzion de o su Fiüm (Cruazia)
Wikimedia Commons el gh'ha dent imagin o alter archivi su Fiüm (Cruazia)
Wikivoyage el gh'ha dent Informazzion turisteghe su Fiüm (Cruazia)
