Hypochaeris maculata

De Wikipedia
Jump to navigation Jump to search
Chest artícol a l'è scricc in Lumbàrt Orientàl, ortograféa unificàda Lombard oriental
Hypochaeris maculata
Hypochoeris maculata ENBLA01.jpeg
Classifigazion sientífiga
Regn: Plantae
SubRegn: Tracheobionta
Division: Magnoliophyta
Clas: Magnoliopsida
Subclassa: Asteridae
Ùrden: Asterales
Famìa: Asteraceae
Sota-famìa: Cichorioideae
Stìrpa: Cichorieae
Sota-stìrpa: Hypochaeridinae
Zèner: Hypochaeris
Spéce: H. maculata
Nomm binomial
Hypochaeris maculata
L. (1753)

La Hypochaeris maculata l'è 'na piànta de la famìa botànica de le Asteraceae. Se la tróa 'n quàze töta la cadéna alpìna.


Descrisiù[<small>Mudifega</small> | mudìfica 'l sorgènt]

La H. maculata la pöl rià a 'na altèsa de 30 – 60 ghèi (de rar fìna a 1 méter). La fùrma biològica l'è H ros (emicriptòfita rosulàda), cioè piànte che g'ha böcc che pàsa la stagiù frèda al leèl del teré prutigìde del patös o de la néf, e co le fòie sistemàde 'n maniéra de furmà 'na rozèta bazàl.

Raìs[<small>Mudifega</small> | mudìfica 'l sorgènt]

La raìs l'è de tìpo a ficù.

Gamp[<small>Mudifega</small> | mudìfica 'l sorgènt]

I gamp i è cilìndrich, apéna apèna pilùs, piö gròs ensìma e i pórta apéna 'n capulì (de rar i pö portàn du).

Fòie[<small>Mudifega</small> | mudìfica 'l sorgènt]

Le fòie bazài

Le fòie bazài i è 'ntréghe e le fùrma 'na rozèta de culùr vért maciàde de négher-viòla; le stà sö drìte e la fùrma l'è lanceolàda co la pónta acùta; l'òrlo l'è a capète spèse e la nervadüra centràl l'è bèla evidènt e la tìra quàze al rós. La superfìcie de la fòia l'è setulùza. La dimensiù de le fòie bazài la pöl rià a 'na larghèsa de 4 – 6 ghèi per 'na longhèsa de 8 – 13 ghèi.


Le fòie del gamp i è póche (de 1 a 3) de de dimensiù piö picinìna.

Enfiurescènsa e fiur[<small>Mudifega</small> | mudìfica 'l sorgènt]

El capulì

La 'nfiurescènsa de la H. maculata l'è furmàda de capulì emisférich. La strütüra dei capulì l'è chèla tìpica de le Asteraceae: en pedùncol, en bris piö gròs sóta 'l capulì (méno de 5 mm de diàmetro), el té sö 'n invòlucro cilìndrich furmàt de divèrse squàme göse (i è pilùze e scüre endèla part apicàl) che fà de protesiù al resetàcol endóche se 'nserés i fiùr. El culùr l'è zalt limù (el tìra apéna apéna al rós envèrs l'èstèrno-bas del capulì). El resetàcol el se prezènta con divèrse paiète a la bàze dei fiur, 'nvéce l'invòlucro l'è furmùt de divèrse fìle de squàme sistemàde en maniéra 'mbricàda. El diàmetro dei capulì l'è de 4 –5 ghèi. L'invòlucro l'è larch 13 mm, alt 13÷18 mm. Le squàme i è lónghe dei 12 ai 17 mm.

I fiur i è ermafrudìcc, zigomòrf, tetra-cìclich (càles – coròla – androcèo – ginecèo) e pentàmer (a 5 elemèncc). En chèsta spéce, a diferènsa de i fiur tìpich de le Asteraceae, i fiur tübulùs intèrni al capulì i gh'è mìa.

  • Fòrmula fiuràla:
K 0, C (5), A (5), G 2 infer[1]
  • Càles: i sépali i s'è rüdìcc apéna a 'na curunsìna de squàme.
  • Coròla: i pétali a la bàze i è saldàcc a tübo. La lìgula la fenés con 5 décc (l'è la part final dei sich pétali che i s'è saldàcc ensèma). La dimensiù del tübo l'è de 12 mm. La lìgula l'è làrga 3 mm e lónga 15÷17 mm.
  • Androceo: i stam i è sich e i g'ha dei filamèncc lìber, envéce le antere i è saldàde 'nsèma e le fùrma 'n manegòt che stà töt entùren al stil.
  • Gineceo: l'ovàre l'è infer, unilocular, furmat de 2 carpèi; el stil l'è ünech ma bìfit.
  • Fiuridüra: de magio a óst (depènt de l'altitüden), la somésa l'è a sègn entra löi e setèmber.
  • Empulinasiù: per mès de le àe e de le mósche, ma apò a per vìa anemòfila (vènt).


Fröt[<small>Mudifega</small> | mudìfica 'l sorgènt]

El fröt l'è 'n achénio col bèch (i è dèle nùcule töte precìze 'ntra de lùre), con ensìma 'n pàpo uniseriàt (en ùrden de sétole ünech) co le sétole töte piümùze a la stèsa fòza. La dimensiù del fröt l'è de 10 ÷ 17 mm.

Distribusiù[<small>Mudifega</small> | mudìfica 'l sorgènt]

Se la tróa 'n töta la cadéna alpìna föra che 'ndèle pruìnce de Bèrghem e Cóm. Se la tróa sö töcc i sistémi de mucc de l'Euròpa (Pirenei, Masìcio Centràl, Giüra, Balcani e Carpàsi) e 'ndèle pianüre corespondènte. Se 'l tróa mìa 'nvéce endèle zòne piö setentriunài e meridiunài de l'Europa.

Riferimèncc[<small>Mudifega</small> | mudìfica 'l sorgènt]

  1. http://www.dipbot.unict.it/sistematica/Index.html Tàole de Botànica sistemàtica