Catalògna

De Wikipedia
Va a: navegá, truvá
Lumbard ucidental Quest articol chì l'è scrivuu in lombard, grafia milanesa.
Localització de la CA de Catalunya.png
La bandera de la Catalògna
Escudo de Cataluña.svg

Catalògna (in Catalàn: Catalunya; Spagnoeu: Cataluña; Occitan: Catalonha), l'è ona comunità autonoma del Regn de Spagna. L'area de la comunità autonoma de la Catalògna l'é 32,114 km² e la populazion ufiziala l'é 7,210,508, al 12.3% hinn imigraa. La confina con la Francia e Andorra a nord, Aragona a ovest, con la comunità de Valensia a sud, e cont el mar Mediterani a est.

I lengov ofiziai hinn Catalan, Spagnoeu, Aranes e Ocitan. La capital l'è Barcelona.

El president de la Catalògna l'è Carles Puigdemont, quell del Parlament l'è la Carme Forcadell e l'inn l'è Els Segadors.

Stòria[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]

La Catalogna, dal 718, l'è stada sota 'l controll di arab, ma poeu in del 801 i Carolingg liberen el territori.

Despoeu, la Corona de Aragona e quella Catalana se unissen, anca se resten cont i different govern. Quel paes lì el diventa vun di pussee important in Europa.

Fin ai Borbon, la Catalogna l'è rimanuda ligada a la Castiglia, ma semper assee libera e cont i sò legg.

El Re Filipp VI, vist el sostegn catalan ai Asburgh, aboliss i istituzion catalan e l'è sminuida la lengua catalana.

In de la Segonda Republega Spagnoeula, la Catalogna l'ha ciapaa de noeuv la sò autonomia, e 'l catalan l'è tornà lengua offiziala.

El regim franchista, inveci, ha abolii tucc i libertà del paes, tant da mett illegal el catalan.

In del 1975 i catalan han deciduu de toeu part a la formazion de la democrazia spagnoeula, e la Catalogna l'è stada on motor progressista del Stat spagnoeu.

Independentism[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]

Exquisite-kfind.png Per savenn pussee, varda l'articol Indipendentism catalan.

In Catalogna in del 2010, dopo del recors del governo del Mariano Rajoy contra del Statut d'Autonomia de la Catalogna del 2006, assee autonomista e che 'l definiva la Catalogna "nazion del Stat spagnoeu", a l'è nassuu on fort moviment independentista, che l'ha faa on referendum consultiv in sul futur politich de la Catalogna in del 2014 e l'ha vinciuu i elezion catalan del 2015 cont la lista Junts pel Sì che l'ha formaa on governo guidaa del Carles Puigdemont insemma al partii de estrema manzina CUP.

'Sto governo l'ha faa on referendum vincolant in su l'independenza, minga recognossuu de la Spagna.

El 10 de ottober del 2017 el Carles Puigdemont e 72 Deputaa independentista han firmaa 'na deciarazion simbolica de independenza, sospenduda per provà a trattà cont la Spagna.

Politica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]

Parlament e govern[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]

  • El Parlament de Catalunya l'è el parlament catalan. El pò avegh da 100 a 150 parlamentar.
  • La Presidència de la Generalitat l'è el president del paes, el gh'ha el poder esecutiv, e l'è el pussee volt rappresentant de la Spagna in Catalogna.
  • El Consell Executiu a l'è el governo catalan

Partit[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]

I partit catalan hinn:

Ai elezion del 2012, el parlament l'era componuu inscì:

Giustizia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]

Polizia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]

In Catalogna, el servizzi de Polizia l'è principalment faa de la Comunità: In tutta la Catalògna a gh'è el corp di Mossos d'Esquadra, gestii localment, anca se di voeult la polizia spagnoeula la fa di intervent. A Barcelona a gh'è anca la Guardia Urbana.

I Parch e i zon naturai de la Generalitat a hinn protegiuu del Cos d'Agents Rurals.

Tribunai[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]

El Palazz de Giustizia

La giustizia a l'è per la pupart gestida del Stat, l'orghen pussee volt in la Comunità a l'è el Tribunal Superior de Justícia de Catalunya. La reforma del Statut del 2006 l'avaria faa del TSJC la massima istanza di process catalan, reforma poeu scassada del Tribunal Costituzional spagnoeu.

Vos corelaa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]