Ucitan

De Wikipedia

Quel articul chì l'è scrivüü in Lumbard ucidental urtugrafia ünificada.

Manifestaziun de 20000 persun per el dirit di Ucitan a Besièrs in 2007

L'Ucitan (o lengua d'Oc) a l'è una lengua rumanza che l'è parlada in Ucitania: in del süd de la Franza, in del Piemunt, in del cumün calabres de Guardia Piemontese (La Gàrdia) e in de la Val d'Aran (che l'è in Catalugna) indue che l'è recugnussüü cumè lengua ufiziala regiunala ciamada aranes del 1990.
Se stima che d'una pupulaziun de 14 o 15 miliun de ucitan, a hinn dumà intra 500 000 e 2 mijun quij ch'a hinn bun de parlà ben l'Ucitan, perchè a l'è una lengua che l'è duprada poch in sucietà.
L'Ucitan al sumeja al Catalan.

[Mudifega] Storia

L'Ucitan el vegn del Latin vulgar parlaa in de la regiun che i Ruman ciamaven Provincia, cugnussüda al dì d'incö cunt el nom de Pruvenza. El ciapa 'l sò nom de Lengua d'oc, de la sò manera de dì de sì, oc, derivaa del latin hoc (= "propri quèst chì"). Quèsta definiziun l'aveva duprada, per esempi, el Dant Alighiee, per fà pöö 'na distinziun del Franzes (lengua d'oïl, de hoc ille = "pròpri quèll lì") e de l'Italian (lengua del sì, de sic = "inscì"). In del Etaa de Mezz l'è stada vüna di lenguf püssee dupráa in del camp literari: pueta cumè Arnaut Daniel e Bernart de Ventadorn hann cuntribüii a creá, cunt i sò cumpuniment, la cultüra de l'Amur Curtes, preduminanta per secuj in Europa.

La cultüra Pruvenzala l'ha scuminciaa a burlà giò quand, in del XIII secul, che l'è stada fada una Crusada cuntra i eretich Albiges, che viveven in de la püpart di cas in Pruvenza e che in de l'Amur Curtes aveven truvaa un leaa (e vün di argument principaj a l'era propi l'aversiun cuntra el matrimoni catolich). La Crusada l'ha batüü i eretich e l'ha faa föra gran part di òmen de cultüra de la Franza meridiunala. De stu mument chí (pü o manch el 1230) i test Pruvenzaj hann scuminciaa e vegnì manch, e la cultüra curtesa la s'è spustada in Sicilia, indue che'l regnava l'imperadur Federich II, che l'era püssée liberal di olter munarca del temp. Semper el Dant Alighiee l'ha recugnussüü a la puesia murusa ucitana un'impurtanza tal in de la storia de la literatüra vulgar che in de la Divina Cumedia l'ha rendüü umagg a l'Arnaut Daniel, quand che 'l rencuntra a la fin del Pürgatori, cunt el fàgh parlà propi in Ucitan (ünich cas in tüta l'opera del pueta fiurentin che un persunagg el parla in de la propia lengua; e ünich cas de puesia ucitana in terzinn).

	«Tan m'abellis vostre cortes deman, qu'ieu no me puesc ni voill a vos cobrire. Ieu sui Arnaut, que plor e vau cantan; consiros vei la passada folor, e vei jausen lo joi qu'esper, denan. Ara vos prec, per aquella valor que vos guida al som de l'escalina sovenha vos a temps de ma dolor!»
	(Divina Cumedia, Pürgatori, Cant XXVI, vv. 141-147)

Pö, cunt l'ünificaziun de la Franza, i sò munarca (ad esempi el Lüis XII), hann pensaa che una manera de tegnì tüt tacaa el paes a l'era quela de duprà una lengua ünega, e dunca hann spingiüü a desvilüpà la lengua d'oïl, spezialment el dialett de la regiun de Paris, che pö l'è diventaa el Frances mudern. De 'stu mument chì (a s'emm pü o manch in del XVI sécul) i dialett meridiunaj hann scumenzáa a vess dupráa de manch, fin al dí d'incö, ch'a hinn in de l'istessa cundiziun di lenguf minuritari in Italia.

[Mudifega] El Paternoster Ucitan

Paire nòstre que siès dins lo cèl, (Pader nost che te set intel ciel)
que ton nom se santifique, (che se santifica 'l tò nomm)
que ton rènhe nos avenga, (che ne vegna 'l tò regn)
que ta volontat se faga (che'l se faga la tua vuluntaa)
sus la tèrra coma dins lo cèl. (sura la tera cumè 'ntel ciel)
Dona-nos nòstre pan de cada jorn, (Dàn el nost pan de tücc i dì)
perdona-nos nòstres deutes (perdunen i nost debit)
coma nosautres perdonam als nòstres debitors (cumè nüm perdunem aj nost debitur)
e fai que tombèm pas dins la tentacion (fa che burlem minga 'ntela tentaziun)
mas deliura-nos del mal. (ma liberen del maa)
Amen.

[Mudifega] Funt

[1]

[Mudifega] Vus curelaa

• Canzun (trubaduur)
• Pèire Bec
• Guascun