Lumbard ucidental
 |
Quest articol chì l'è assee ben faa | |
 |
Quel articul chì l'è scrivüü in Lumbard ucidental urtugrafia ünificada. |
| Lumbard ucidental () | |
|---|---|
| Oltri denuminazión: | lumbard de punent, lumbard insübrich |
| Parlaa in: | int i zonn de: Milan, Com, Lecch, Pavia, Vares, Lod, Nuvara, Verbania, in Brianza, in Valtelena e in Svisra in Tisin e in part di Grisun. Un quaj parlant anca a Buenos Aires (in Argentena) cantunada de Villa Lugano) |
| Región: | Europa |
| Parlant: | |
| Ranking: | ??? |
| Classificazión genétega: | Indo-Europea Italica |
| status ufizial | |
| Lengua ufiziala de: | nissün pajis |
| Regulaa da: | nissüna regulassion uficial |
| còdas de la lengua | |
| ISO 639-1 | - |
| ISO 639-2 | - |
| SIL | - |
| videe anca: lengua | |
El lumbard ucidental (o insübrich) l'è vöna di du variant principal de la lengua lumbarda. L'è parlaa int i zonn de Milan, Com, Lecch, Pavia, Vares, Lod, Nuara, Verbania, in Brianza, in Valtelena e in Svizra (in Tisin e in part di Grisun). Gh'hinn anca di part nord de l'Emilia ch'i pudrissen vess cunsideraa insübrich, ma per adess l'esista mia 'na classificazion precisa. A quel pruposit chì, giamò del 1853 el Biondelli el faseva nutà che el piasentin el gh'aveva tüt dü i vucal türbaa del lumbard (la /ø/ e la /y/), roba che la sücedeva mia int la püssee part di parlad emilian. A la fin però el Biondelli el classificava el piasentin cume emilian (pütost che lumbard) de passag.
Cuntegnüü |
L'Urtugrafia [Mudifega]
 |
Per savènn püssee, varda l'artìcul Urtugrafii del Lumbard. |
I möd de scriv in lumbard ucidental a hin sustanzialment dü: vün che 'l trà ispiraziun de l'urtugrafia leteraria milanesa (cumpagna de quela piemuntesa e ligüra) e un alter che 'l pò vess ciamaa de ispiraziun tisinesa (che l'è quel in del qual l'è scrit quel articul chì). Del prim hin carateristigh i grafema /oeu/ e /u/, a la francesa, menter del segund inveci i grafema /ö/ e /ü/, a la tudesca. La magiur part di urtugrafii l'è basada sura vün di dü mudei. Un'altra pruposta de urtugrafia la saria quela del lenguista Geoffrey Hull, in del cuntest de una lengua padanesa che la picaria dent tüt i lenguv gal-italigh e returumanigh.
Gramatiga [Mudifega]
Articuj [Mudifega]
|
|
||||||||||||||||||||||||
1. In certi cuntest la vucal de l'articul definii la pö drucà, o diventà 'na schwa, in quej cas chì l'articul el pö vess scrivüü cun l'apostrofi (pres. 'l/'r)
Prunom persunaj suget [Mudifega]
| singular | plüral | |
| 1ma pers. | mì/me/men | nün(ch)/nü(m)/nögn |
| 2da pers. | tì/te | vialter1/violter1/violtri, vü2 |
| 3za pers. (m) | lü | lur/lui |
| 3za pers. (f) | lee | lur/lui |
1. La "e" la pö vess parnunziaa 'me schwa, a seconda del dialet. In quel cas chì el prunom el pö vess scrivüü anca cun la "a" (vialtar). Questa chì l'è n'alternanza pütost cumün quand che la parnonzia la cumprenda la schwa, pr'el fat che gh'è no n'urtugrafia standardizaa (e.s. nagot/negot, etc.).
2. Int i püssee tant variant del lumbard ucidental, gh'è na distinzion fra vialter/violter e vü: i prim i henn i prunom plural nurmal, mentr'inveci el second l'è la version che la se dröva per rivolgess a 'na persona per la qual se gh'ha rispet, e donca l'è plüral dumà gramaticalment, perchè in efeti la se riferiss a 'na persona singula (in certi dialet el "vü" l'è diventaa arcaich, e quela fünzion chì l'è passaa al "lü").
Prunom persunaj cumplement debul (clitich) [Mudifega]
| singular | plüral | |
| 1ma pers. | me1 (-m) | se/si1 (-ss) |
| 2da pers. | te1 (-t) | ve1 (-v) |
| 3za pers. (m) | el1 (-l) | i/je1 (-j) |
| 3za pers. (f) | la (-la) | i/je1 (-j) |
1. La "e" la pö vess parnunziaa 'me schwa, a seconda del dialet. In quel cas chì el prunom el pö vess scrivüü anca cun la "a" (es. ma, ta, e.i.v.). Questa chì l'è n'alternanza pütost cumün quand che la parnonzia la cumprenda la schwa, pr'el fat che gh'è no n'urtugrafia standardizaa (e.s. nagot/negot, etc.).
Int i question, el clitich el pö spustass dop del verb:
1. lü el dis -> 'sa disel?
2. lee la dis -> 'sa disla?
Int la tabela de sura, la part tra parentes l'è la furma post-verbala.
In certi variant insübrich, quel spustament chì l'è ubligatori, mentr'inveci in alter variant (suratüt variant del Milanes) questa strütura l'è 'dree perdess, e donca (1) e (2) i diventen (3) e (4):
3. 'se'l dis?
4. 'se la dis?
Nom [Mudifega]
Nümer e quantificadur [Mudifega]
'L Lumbard ucidental 'l marca la diferenza intra mas'c e femena fin al nümer tri:
| mas'c | femena |
| vün/vön | vüna/vöna |
| dü | dò/du |
| tri | trè |
I alter nümer i gh'hann dumà una versión (La "e" atonega la pö vess parnunziaa 'me schwa, a seconda del dialet, e 'l nümer el pö vess scrivüü anca cun la "a" (quatar). Questa chì l'è n'alternanza pütost cumüna, pr'el fat che gh'è no n'urtugrafia standardizaa. Quij cas chì i henn ripurtaa chì suta cun la vucala etimulogica).
4) quater/quatru
5) cinch/sinch/cinqu/cenchi
6) ses/sesi
7) set/seti
8) vot/votu
9) növ/nöi
10) des/desi
11) vündes
12) düdes/dodas
13) tredes
14) quatordes
15) quindes
16) sedes
17) dersett
18) desdott
19) desnöv
20) vint/vent
30) trenta
40) quaranta
50) cinquanta
60) sessanta
70) setanta
80) (v)utanta
90) nuvanta
100) cent
1000) mila/mill
Verb [Mudifega]
Verb Vess [Mudifega]
Möd Indicatif, Temp Present [Mudifega]
| prunom | vess | |
| 1ma pers. | mì | (a) sun(t)/son/sum |
| 2da pers. | tì | (a) te1 see(t) |
| 3za pers. (m) | lü | (a) l'è |
| 3za pers. (f) | lee | (a) l'è |
| 1ma pers. (pl) | nün(ch)/nü(m) | (a) sem/sum(a) |
| 2da pers. (pl) | vialter1/violter, vü | (a) sii(v)/sé |
| 3za pers. (pl) | lur | (a) hinn/i henn/ suun |
1. La "e" la pö vess parnunziaa 'me schwa, a seconda del dialet. In quel cas chì el prunom el pö vess scrivüü anca cun la "a" (ta seet). Questa chì l'è n'alternanza pütost cumüna quand che la parnonzia la cumprenda la schwa, pr'el fat che gh'è no n'urtugrafia standardizaa (e.s. nagot/negot, etc.).
Möd Indicatif, Temp Passaa [Mudifega]
| prunom | vess | |
| 1ma pers. | mì | (a) sun(t)/son/sum staa/stai/stat/stéi |
| 2da pers. | tì | (a) te1 see(t) staa/stai/stat/stéi |
| 3za pers. (m) | lü | (a) l'è staa/stai/stat/stéi |
| 3za pers. (f) | lee | (a) l'è stada/staia/staa/stéi |
| 1ma pers. (pl) | nün(ch)/nü(m) | (a) sem/sum(a) staa/stai/stat/stéi |
| 2da pers. (pl) | vialter1/violter, vü | (a) sii/sé staa/stai/stat/stéi |
| 3za pers. (pl) | lur | (a)/i hinn/henn staa/stai/stat/stéi |
1. La "e" la pö vess parnunziaa 'me schwa, a seconda del dialet. In quel cas chì el prunom el pö vess scrivüü anca cun la "a" (ta seet). Questa chì l'è n'alternanza pütost cumüna quand che la parnonzia la cumprenda la schwa, pr'el fat che gh'è no n'urtugrafia standardizaa (e.s. nagot/negot, etc.).
Möd Indicatif, Temp Imperfet [Mudifega]
| prunom | vess | |
| 1ma pers. | mì | (a) seri/sevi/séu |
| 2da pers. | tì | (a) te1 ser(et)/sev(et)/seri/séi1 |
| 3za pers. (m) | lü | (a) l'era/eva/éa |
| 3za pers. (f) | lee | (a) l'era/eva/éa |
| 1ma pers. (pl) | nün(ch)/nü(m) | (a) serem/serum/sevum/séam |
| 2da pers. (pl) | vialter1/violter, vü | (a) serev/seruv/sé(r)vi/sii |
| 3za pers. (pl) | lur | (a)/i eren/even/erun/éan1 |
1. La "e" la pö vess parnunziaa 'me schwa, a seconda del dialet. In quel cas chì el prunom el pö vess scrivüü anca cun la "a" (ta serat/sevat staa/staio 'me lur i eran/evan staa/stai). Questa chì l'è n'alternanza pütost cumüna quand che la parnonzia la cumprenda la schwa, pr'el fat che gh'è no n'urtugrafia standardizaa (e.s. nagot/negot, etc.).
La v in de l'imperfett l'è cunsiderada arcaica in di variant püssee inuvativ (per esempi quela de Milan).
Möd Indicatif, Temp Trapasaa [Mudifega]
| prunom | vess | |
| 1ma pers. | mì | (a) seri/sevi/séu staa/stai/stat/stéi |
| 2da pers. | tì | (a) te1 seret/sevet1/seri/séi staa/stai/stat/stéi |
| 3za pers. (m) | lü | (a) l'era/eva/éa staa/stai/stat/stéi |
| 3za pers. (f) | lee | (a) l'era/eva/éa staa/stai/stat/stéi |
| 1ma pers. (pl) | nün(ch)/nü(m) | (a) serum/sevum/séam staa/stai/stat/stéi |
| 2da pers. (pl) | vialter1/violter, vü | (a) seruf/seruv/sé(r)vi/sii staa/stai/stat/stéi |
| 3za pers. (pl) | lur | (a)/i eren/even1/erun/éan staa/stai/stat/stéi |
1. La "e" la pö vess parnunziaa 'me schwa, a seconda del dialet. In quel cas chì el prunom el pö vess scrivüü anca cun la "a" (ta serat/sevato 'me lur i eran/evan). Questa chì l'è n'alternanza pütost cumüna quand che la parnonzia la cumprenda la schwa, pr'el fat che gh'è no n'urtugrafia standardizaa (e.s. nagot/negot, etc.).
Möd Indicatif, Temp Fütür [Mudifega]
| prunom | vess | |
| 1ma pers. | mì | (a) saroo/sarù/sarò/sa(r)ó |
| 2da pers. | tì | (a) te1 sa(r)ee(t)1 |
| 3za pers. (m) | lü | (a) el sa(r)à |
| 3za pers. (f) | lee | (a) la sa(r)à |
| 1ma pers. (pl) | nün(ch)/nü(m) | (a) sa(r)èmm/sarùm(a) |
| 2da pers. (pl) | vialter1/violter, vü | (a) sa(r)ii |
| 3za pers. (pl) | lur | (a)/(i) sa(r)ànn |
1. La "e" la pö vess parnunziaa 'me schwa, a seconda del dialet. In quel cas chì el prunom el pö vess scrivüü anca cun la "a" (ta sareet). Questa chì l'è n'alternanza pütost cumüna quand che la parnonzia la cumprenda la schwa, pr'el fat che gh'è no n'urtugrafia standardizaa (e.s. nagot/negot, etc.).
Möd Indicatif, Temp Fütür anteriur(?) [Mudifega]
| prunom | vess | |
| 1ma pers. | mì | (a) sa(r)oo/sarù staa/stai/stat/stéi |
| 2da pers. | tì | (a) te1 sa(r)ee(t)1 staa/stai/stat/stéi |
| 3za pers. (m) | lü | (a) el sa(r)à staa/stai/stat/stéi |
| 3za pers. (f) | lee | (a) la sa(r)à staa/stai/stat/stéi |
| 1ma pers. (pl) | nün(ch)/nü(m) | (a) sa(r)èmm/sarùm(a) staa/stai/stat/stéi |
| 2da pers. (pl) | vialter1/violter, vü | (a) sa(r)ii staa/stai/stat/stéi |
| 3za pers. (pl) | lur | (a)/(i) sa(r)àn(n) staa/stai/stat/stéi |
1. La "e" la pö vess parnunziaa 'me schwa, a seconda del dialet. In quel cas chì el prunom el pö vess scrivüü anca cun la "a" (ta sareet). Questa chì l'è n'alternanza pütost cumüna quand che la parnonzia la cumprenda la schwa, pr'el fat che gh'è no n'urtugrafia standardizaa (e.s. nagot/negot, etc.).
Möd Infinit, Gerundi e Participi Pasat [Mudifega]
| Infinit | Gerundi | Participi Pasat |
| stá(r) | (i)'n vià (a) stá(r) | stai/stat |
| avegh(r) | (i)'n vià (a) avegh(r) | avut |
| durmí(r) (m) | (i)'n vià (a) durmí(r) | durmii |
Verb (A)vègh/vèch, Avè [Mudifega]
Möd Indicatif, Present [Mudifega]
| prunom | Avegh | |
| 1ma pers. | mì | (a) gh'hoo/hu/hö |
| 2da pers. | tì | (a) te1 gh'hee(t) |
| 3za pers. (m) | lü | (a) el/u gh'ha |
| 3za pers. (f) | lee | (a) la gh'ha |
| 1ma pers. (pl) | nün(ch)/nü(m) | (a) gh'emm/um(a) |
| 2da pers. (pl) | vialter1/violter, vü | (a) gh'avii/hii/é |
| 3za pers. (pl) | lur | (a)/i gh'han(n) |
1. La "e" la pö vess parnunziaa 'me schwa, a seconda del dialet. In quel cas chì el prunom el pö vess scrivüü anca cun la "a" (ta seet). Questa chì l'è n'alternanza pütost cumüna quand che la parnonzia la cumprenda la schwa, pr'el fat che gh'è no n'urtugrafia standardizaa (e.s. nagot/negot, etc.).
Möd Indicatif, Passaa [Mudifega]
| prunom | Avegh | |
| 1ma pers. | mì | (a) gh'hoo/hu/hö a(v)üü(d) |
| 2da pers. | tì | (a) te1 gh'hee(t) a(v)üü(d) |
| 3za pers. (m) | lü | (a) el/u gh'ha a(v)üü(d) |
| 3za pers. (f) | lee | (a) la gh'ha a(v)üü(d) |
| 1ma pers. (pl) | nün(ch)/nü(m) | (a) gh'emm/um(a) a(v)üü(d) |
| 2da pers. (pl) | vialter1/violter, vü | (a) gh'avii/hii/é a(v)üü(d) |
| 3za pers. (pl) | lur | (a)/i gh'han(n) a(v)üü(d) |
1. La "e" la pö vess parnunziaa 'me schwa, a seconda del dialet. In quel cas chì el prunom el pö vess scrivüü anca cun la "a" (ta seet). Questa chì l'è n'alternanza pütost cumüna quand che la parnonzia la cumprenda la schwa, pr'el fat che gh'è no n'urtugrafia standardizaa (e.s. nagot/negot, etc.).
Möd Indicatif, Imperfet [Mudifega]
| prunom | Avegh | |
| 1ma pers. | mì | (a) gh'avevi/eri |
| 2da pers. | tì | (a) te1 gh'avevet1/eret1 |
| 3za pers. (m) | lü | (a) el/u gh'aveva/era |
| 3za pers. (f) | lee | (a) la gh'aveva/era |
| 1ma pers. (pl) | nün(ch)/nü(m) | (a) gh'ave(v)um |
| 2da pers. (pl) | vialter1/violter, vü | (a) gh'ave(v)uf/avevuv |
| 3za pers. (pl) | lur | (a)/i gh'aveven |
1. La "e" la pö vess parnunziaa 'me schwa, a seconda del dialet. In quel cas chì el prunom el pö vess scrivüü anca cun la "a" (ta seet). Questa chì l'è n'alternanza pütost cumüna quand che la parnonzia la cumprenda la schwa, pr'el fat che gh'è no n'urtugrafia standardizaa (e.s. nagot/negot, etc.).
Int l'indicativ imperfet, el verb avè(gh) el gh'ha anca una version püssee cürta, che l'è el risültaa d'una cuntrazion funulogica (cumpagna de quej di ausiliar ingles):
| furma cumpleta | cuntrazion |
| gh'avevi | gh'avi/ava/evi |
| gh'avev(et) | gh'av(et)/ev(et) |
| gh'aveva | gh'ava/eva |
| gh'ave(v)um | gh'a(v)um |
| gh'ave(v)uv | gh'a(v)uv/avi |
| gh'aveven | gh'aven/avan |
Möd Indicatif, Trapassaa [Mudifega]
| prunom | Avegh | |
| 1ma pers. | mì | (a) gh'avevi/eri a(v)üü |
| 2da pers. | tì | (a) te1 gh'avevet1/eret1 a(v)üü |
| 3za pers. (m) | lü | (a) el/u gh'aveva/era a(v)üü(d) |
| 3za pers. (f) | lee | (a) la gh'aveva/era a(v)üü(d) |
| 1ma pers. (pl) | nün(ch)/nü(m) | (a) gh'ave(v)um a(v)üü(d) |
| 2da pers. (pl) | vialter1/violter, vü | (a) gh'ave(v)uf/avevuv a(v)üü(d) |
| 3za pers. (pl) | lur | (a)/i gh'aveven a(v)üü(d) |
1. La "e" la pö vess parnunziaa 'me schwa, a seconda del dialet. In quel cas chì el prunom el pö vess scrivüü anca cun la "a" (ta seet). Questa chì l'è n'alternanza pütost cumüna quand che la parnonzia la cumprenda la schwa, pr'el fat che gh'è no n'urtugrafia standardizaa (e.s. nagot/negot, etc.).
Möd Indicatif, Fütür [Mudifega]
| prunom | Avegh | |
| 1ma pers. | mì | (a) gh'avaroo |
| 2da pers. | tì | (a) te1 gh'avaree(t) |
| 3za pers. (m) | lü | (a) el/u gh'avarà |
| 3za pers. (f) | lee | (a) la gh'avarà |
| 1ma pers. (pl) | nün(ch)/nü(m) | (a) gh'avarem |
| 2da pers. (pl) | vialter1/violter, vü | (a) gh'avarii |
| 3za pers. (pl) | lur | (a)/i gh'avaran(n) |
1. La "e" la pö vess parnunziaa 'me schwa, a seconda del dialet. In quel cas chì el prunom el pö vess scrivüü anca cun la "a" (ta seet). Questa chì l'è n'alternanza pütost cumüna quand che la parnonzia la cumprenda la schwa, pr'el fat che gh'è no n'urtugrafia standardizaa (e.s. nagot/negot, etc.).
Möd Indicatif, Fütür anteriur(?) [Mudifega]
| prunom | Avegh | |
| 1ma pers. | mì | (a) gh'avaroo a(v)üü(d) |
| 2da pers. | tì | (a) te1 gh'avaree(t) a(v)üü(d) |
| 3za pers. (m) | lü | (a) el/u gh'avarà a(v)üü(d) |
| 3za pers. (f) | lee | (a) la gh'avarà a(v)üü(d) |
| 1ma pers. (pl) | nün(ch)/nü(m) | (a) gh'avarem a(v)üü(d) |
| 2da pers. (pl) | vialter1/violter, vü | (a) gh'avarii a(v)üü(d) |
| 3za pers. (pl) | lur | (a)/i gh'avaran(n) a(v)üü(d) |
1. La "e" la pö vess parnunziaa 'me schwa, a seconda del dialet. In quel cas chì el prunom el pö vess scrivüü anca cun la "a" (ta seet). Questa chì l'è n'alternanza pütost cumüna quand che la parnonzia la cumprenda la schwa, pr'el fat che gh'è no n'urtugrafia standardizaa (e.s. nagot/negot, etc.).
Funulugia [Mudifega]
Cunsunant [Mudifega]
| Bilabiàl | Labio- dental |
Dentàl | Alveulàr | Post- alveulàr |
Palatal | Velàr | Glutàl | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Nasàl | m | n | ɲ | ŋ | ||||
| Plusìv | p b | t d | k ɡ | |||||
| Africaa | ts1 | tʃ dʒ | ||||||
| Fricatìv | f v | s z | ʃ2 ʒ3 | |||||
| Aprussimaa | r | j | ||||||
| Lateral | l | ʎ4 | ||||||
1. L'africaa /ts/ l'esista dumà int i variant insübrich del nord, a partì dal brianzö fin al ticines.
2. La fricativa /ʃ/ l'esista no int i variant paves e in quej di sit che j'hinn suta l'aministrazion del Piemont (pres. el nuares).
3. La fricativa /ʒ/ la gh'è dumà int una quaj varianta centrala (principalment int el milanes) e suratüt int i parol ch'i riven diretament dal frances. Cumpagn de la /ʃ/ l'esista no int i variant paves e in quej di sit che j'hinn suta l'aministrazion del Piemont.
4. La palatal /ʎ/ l'esista dumà int una quaj varianta aplina, suratüt quej che j'hinn inflüenzaa dal Rumanc (presempi el pus'ciavin).
Vucal [Mudifega]
El lumbard insübirch el gh'ha 8 vucal cumün e dü principalment dialetal: /a/, /e/, /ɛ/, /i/, /o/, /ɔ/, /ø/, /u/, /y/, /ʌ/, rapresentaa da i segn chì suta:
- a, e, i, o, ö, u, ü, ä (grafia ünificada)
- a, e, i, ò, oeu/eu, ó/ou, u, ä (grafii classich: classega milanesa, Ortografia classega ocidental).
La /o/ e la /ʌ/ j'henn principalment dialetal, perchè la prima l'esista no int el milanes, mentr'inveci la seconda l'esista dumà int i variant che j'hinn staa inflüenzaa dal piemuntes (e in certi casi da l'emilian), tant 'me i variant paves e quej suta l'aministrazion del Piemont, asca el verbanes e l'ussulan.
| Fruntal | Central | Aretraa | ||||
|---|---|---|---|---|---|---|
| Seraa | i | y | o | u | ||
| de Mez | e | ø | ||||
| Vert | a | ɛ | ɔ | ʌ1 | ||
1. Quela vucal chì l'è cumpagna de la "terza vucal piemuntesa", e l'esista dumà int i variant che j'hinn staa inflüenzaa dal piemuntes (e in certi casi da l'emilian), tant 'me i variant paves e quej suta l'aministrazion del Piemont, asca el verbanes e l'ussulan. Quand che l'è marcaa int l'urtugrafia, l'è scrivüü "ä".
Furtizion e lenizion [Mudifega]
Int i püssee variant de l'insübrich a trövum el prucediment de furtizion cunsunantica in pusizion final, un prucediment che l'è fess ativ anca int i lengu germanich. El risültaa de 'sta furtizion cunsunantica l'è che i fricativ e i plusiv debul i perden la vus quand che i henn in fin de parola:
- [nøva] -> [nøf]
- [verda] -> [vert]
Quel prucediment chì l'è no ativ int i parlad de cunfin, cume presempi el paves e quej variant insübrich parlaa int i zone suta l'aministrazion del Piemont. Gh'è pö da dì che anca int i zon püssee central, el nivell de furtizion l'è no ugual per tüt, e gh'è di variazion sia a nivell dialetal che adritüra tra 'na persona e l'altra (e quindi a nivell idiuletal). Presempi, certa gent la fa distinzion fra [nøf] (l'agetiv) e [nøv] (el nümer), mentr'inveci alter i gh'han semper la version cun la furtizion, e quindi i disen [nøf] in tüt dü i cas.
Variazion dialetal [Mudifega]
Anca se l'insübrich el gh'ha tanti variant a seconda di pais e di cità indè che l'è parlaa (e denter i cità el gh'ha di diferenz da 'na cantunada a l'altra), l'Insübria linguistica la se pö divid in tre zon dialetal principal: el nord (ch'el parta da la Brianza e el va a finì in Tisin), macro-Milan (ch'el cumprenda Milan cità e i sit int el sud de la pruincia), e ovest-e-bassa (che la cumprenda i zon del nuares e quej de l'Ümlena, e la va a finì o a Pavia o a Piasenza, a seconda d'indè che se decida de tirà el cunfin linguistich tra lumbard e emilian). A l'interen de quej tre zon chì i parlad i mustren di cambiament de parnonzia e anca lessical che a volt i cambien da un paisin a l'alter, però quest el cambia no el fat che quela tripartizion chì l'è pussibil, e anca d'una certa impurtanza.
Funulugicament, l'isugloss püssee ciar l'è quel de la distinzion fra "o" e "u" in pusizion tonica pre-nasala. Se a partum da la zona ovest-e-bassa, a pudum nutà che la sequenza "ùN" (l'acent l'indica che la vucal l'è tonica e la N l'è 'na manera per ciapà denter sia la [n] che la [ŋ]) l'esista no. Se se mövum int el macro-milanes, a vedum che la roba l'è a l'incuntrari, perchè la sequenza "ùN" l'è fess druaa, e l'è l' "òN" che l'esista mia. Se pö a vam sü int la zona nord, a trövum sia vün che l'alter. La tabela chì suta la fa un quaj esempi:
| ovest-e-bassa | macro-milan | nord | Lombàrt orientàl | Latin |
| pont | punt | punt | put | pŏntem |
| bon | bun | bon | bù | bŏnum |
| onda | unda | unda | (ónda) | ŭndam |
| urazion | uraziun | urazion/uraziun | orasiù | oratiōnem |
Un paragun cunt i alter lenguf cisalpin [Mudifega]
| latin | lumbard ucidental | lumbard uriental | piemuntes | ligür | venet | emilian-rumagnöl | |
| ecclesia | gesa/cesa | cesa | gesia/cesa | géixa | cesa | cesa | |
| ego (acc. me, dat. mihi) | mì/mé | mé | mi | mì | mì | mé/mè | |
| oculus | öcc/ögg | öcc | euj | êuggio | ocio | ôc | |
| esse | vess | èss/véser | esse | ëse | èsare | ||
| in hodie | incö | incö/encö | ancheuj | ancheu/anchœi | unquo/ancuo/ oncò/ogi |
incó/incû/ incùa/incô |
|
| pater | pader | pader | pare | poæ/pàire | pare | pèdar/pèder | |
| vetulus | vecc | ècc | vej | vecio | vecio |
Dialet del Lumbard ucidental [Mudifega]
- Dialet milanes
- Dialet brianzö
- Dialet cumasch
- Dialet ludesan
- Dialet tisines
- Dialet paves-vugheres
- Dialet valtulines
- Dialet nuvares
- Dialet varesot
- Dialet büstoch
Vidè incasì: Koiné ticinesa
