Àlber
De Wikipedia
 |
Chel artìcul chì l'è scrivüd en ludezàn cun urtugrafìa ludezàna |
L'Àlbor (anca arbor o alber) l'è una pianta che la viu tanti an, e per quést l'è buna da crés in volt cun un füst drit e legnùs che'l se ciama trunch, e che'l pöd avègh di ram che s'aliméntun cun la linfa, grazie ai radìz e ai föi.
I Àlbor i èn divérs dai arbüst mìga apena per i dimensiòn, ma anca parché i g'han un ünich trunch chel partìs da tèra.
El légn di àlbor el servìs principalmént par fa i mòbil e i finèstor d'le cà, ma anca la carta o par és brüzàd par scaldàs.
[Mudifega] Cume l'è fai
L'Àlbor da grand l'è 'na pianta legnùsa che a diferénsa dell'arbüst el gh'ha un füst perèn e un trunch cun ramificasión néla part süperiùr. El trunch l'è furmàd da püssè strat: la part püssè estèrna l'è la rüsca, el scund strat l'è ciamàd libor, el tèrs l'è el cambi e in ültim gh'è el cilìndor centràl che l'è furmàd dal lègn. Ogni àlbor el gh'ha la so furma caraterìstega che la dipénd dala cunfurmasión dal trunch (svilüp in altésa e diàmeter) e dall'inséma d'le ramificasión. L'albor cun la püssè granda circunferénsa dal trunch l'è el baobab che el riva anca a püsè de 40 metor. La zgiàfa dell'àlbor l'è faia dale föie e dai ram e la pöd és:
I föi pödun cascà o és persistént e a scunda d'la lur furma se pödun clasificà dü categurìe de àlbor: aghiföi o latiföi.
I àlbor pödun viu isulàd, in grüp de un'ünica spéce (cume ind la pinéta), o de spéce divèrse (busch o màcia). Par el mutìu che i radìz i èn tant luntàne dale föie, i àlbor i èn tant ezigént dal punt de vista climàtich: pödun miga viu ind'le zone dezèrtiche, subàrtiche e sura munt trop volt, èn due de soltit gh'èn i arbüst.
I àlbor i èn divìz in 3 categurìe:
- Furestài
- Frütìfer
- Urnamentài
